Dünyanın Yalpalama Hareketi Dinozorlar Çağında Ani İklim Krizlerine Yol Açtı

Gezegenimizin geçmişi, gelecekte bizi nelerin beklediğine dair en güvenilir ipuçlarını barındırıyor. Bilim dünyası, küresel ısınmanın yıkıcı etkilerini tartışıladursun, yeni bir araştırma dünya ikliminin sera gazı dönemlerinde bile tahmin edilenden çok daha kısa sürelerde radikal biçimde dalgalanabildiğini ortaya koydu. Geç Kretase dönemine ait antik tortuları inceleyen uluslararası bir uzman ekibi, Dünya’nın eksenindeki mikroskobik yalpalamaların tetiklediği tekrarlayan iklimsel dönüşümler saptadı. Bu yalpalamalar, kutuplarda tek bir buz kütlesinin bile bulunmadığı dinozorlar çağında gezegeni her birkaç bin yılda bir aşırı nemli ve aşırı kurak evreler arasında sürükledi. Elde edilen veriler, iklim sistemlerinin dışsal astronomik etkenlere karşı ne kadar hassas ve kırılgan olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.

Bugüne kadar tıp ve jeoloji çevrelerinde, bin yıllık ölçekteki bu tür ani iklim dalgalanmalarının devasa buz kalkanlarının büyümesi ve çökmesiyle doğrudan ilişkili olduğu varsayılıyordu. Ancak bu durum, tarih öncesi dönemlerdeki büyük bir muammayı yanıtsız bırakmaktaydı. Kutuplarda buzulların neredeyse hiç var olmadığı antik sera dönemlerinde, bu denli hızlı iklimsel şoklar nasıl meydana gelebiliyordu? Pekin'deki Çin Yerbilimleri Üniversitesinden Profesör Chengshan Wang liderliğindeki; Belçika, Avusturya ve Çin'den bilim insanlarının katıldığı uluslararası bir konsorsiyum bu soruya çarpıcı bir yanıt getirdi. Nature Communications dergisinde yayımlanan bulgular, Dünya'nın yörüngesindeki çok yavaş değişimlerin bile buzsuz dönemlerde ani hava kaoslarını tetikleyebildiğini net bir şekilde gösterdi.

Susam Tanesi Büyüklüğündeki İpuçlarından Milyonlarca Yıllık Analize

Araştırma ekibi, günümüzden yaklaşık 83 million yıl önce Geç Kretase döneminde biriken çökeltileri incelemek için Çin’in Songliao Havzası'ndan alınan sondaj çekirdeklerini masaya yatırdı. O dönemde yeryüzü, atmosferdeki karbondioksit oranının günümüzün katbekat üzerinde seyrettiği tam bir sera evresindeydi. Söz konusu numuneler, Profesör Wang tarafından 2006 yılında başlatılan Kretase Kıtasal Bilimsel Sondaj Projesi kapsamında yerin derinliklerinden çıkarıldı. Araştırmacılar; jeokimyasal veriler, mineral analizleri ve biyotürbasyon simülasyonları vasıtasıyla tortu katmanlarında düzenli aralıklarla tekrarlayan bir ritim keşfetti. Bu ritim, okyanus sularının yükselip alçalmasından ziyade, tropikal bölgelerdeki güneş radyasyonu dağılımıyla doğrudan ilintiliydi.

Dünya, uzay boşluğunda kusursuz bir dengede dönmüyor. Tıpkı hızla dönen bir topaç gibi, gezegenimizin ekseni de zamanla yavaşça daireler çizerek yalpalar. "Eksenel devinim" veya presesyon olarak adlandırılan bu hareketin tam bir turu yaklaşık 26 bin yıl sürüyor. Bu yalpalama, Dünya’nın Güneş etrafındaki eliptik yörüngesindeki kademeli kaymalarla etkileşime girdiğinde, 19 bin ve 23 bin yıllık iki büyük iklimsel döngü meydana getiriyor. Söz konusu döngüler, mevsimler boyunca Kuzey ve Güney Yarımküre arasındaki güneş ışığı dağılımını belirleyen temel motor işlevini görüyor. Süreç özellikle ekvatoral bölgelerde çok daha karmaşık bir hal alıyor. Tropikal kuşak, eksen eğikliğinden ötürü yılda bir yerine, ekinokslara yakın dönemlerde iki kez güneş radyasyonu zirvesi yaşarken, gün dönümlerinde iki kez dip noktayı görüyor. Bu durum, zamanla 5 bin yıllık daha dar ve keskin bir çeyrek presesyon döngüsü yaratıyor.

Geleceğin Dünyası İçin Kretase Modeli

Antik tortu kayıtlarında bulunan 4 bin ila 5 bin yıllık düzenli salınımlar, tropikal güneş radyasyonunun Dünya’nın yörünge geometrisine verdiği tepkiye dair teorik tahminlerle birebir örtüştü. Spektral analizler, bu 5 bin yıllık ana döngülerin, doğrusal olmayan iklimsel etkileşimler yoluyla 1.800 ile 4.000 yıl arasında değişen çok daha dinamik ve öngörülemez alt salınımları tetikleyebildiğini gösterdi. Kısacası, ekvatordaki güneş ışığı değişimleri, tek başına küresel iklimi kaosa sürüklemeye yetiyordu. Araştırmanın ortak yazarlarından Viyana Üniversitesi Paleoklimatoloğu Profesör Michael Wagreich, Kretase döneminde atmosferik CO2 seviyelerinin 1.000 ppm civarında olduğunu hatırlatarak, bu değerlerin yüzyılımızın sonu için öngörülen projeksiyonlarla benzerlik taşıdığını belirtti. Bu benzerlik, Geç Kretase iklimini geleceği anlamak adına hayati bir analog haline getiriyor.

Çalışmanın ilk yazarı Zhifeng Zhang ise Dünya’nın astronomik yörünge konfigürasyonunun milyarlarca yıl boyunca istikrarlı kalacağını vurguladı. Zhang, gök mekaniği ile bin yıllık iklim döngüleri arasında kurdukları bu net bağın, gelecekteki sıcak dünyamızda da benzer yüksek frekanslı iklim dalgalanmalarının aniden ortaya çıkabileceğine işaret ettiğini ekledi. Gezegenimizin yalpalamasından kaçış olmadığına göre, atmosferi sera gazlarıyla doldurduğumuz bu yüzyılda, doğanın bu antik döngüsel tepkilerini çok daha ciddiye almamız gerekiyor. Dinozorları aşırı nem ile kavurucu kuraklık arasında hırpalayan bu astronomik saat, modern insanlık için de tıkırdamaya devam ediyor.

Kaynak: sciencedaily.com Earth’s orbital wobble triggered rapid climate chaos during the dinosaur age

Gökhan Yalta'nın Yorumu: İklim değişikliğini hep sadece endüstriyel devrime ve insan faaliyetlerine indirgeyerek tartışıyoruz; fakat bu çalışma madalyonun diğer yüzündeki kozmik mekanizmaları çok net bir şekilde yüzümüze çarpıyor. Dünyanın bir topaç gibi uzayda yalpalamasının, kutuplarda hiç buz olmayan bir sera dünyasında bile her 5 bin yılda bir ani kuraklık ve nem fırtınaları yaratması inanılmaz bir olay. Demek ki sistem sanıldığı kadar durağan değil, aksine en ufak bir eksenel oynamada tetiği çekmeye hazır bir dinamit gibi bekliyor. Profesör Wagreich'ın dikkat çektiği 1.000 ppm karbondioksit sınırı ise tüyler ürpertici; çünkü biz emisyonları durduramazsak 2100 yılında tam olarak Kretase dönemi atmosferini yaşayacağız. Kozmik presesyon döngüleri milyarlarca yıl boyunca değişmeyeceğine göre, insan eliyle ısıttığımız bu gelecekte, dünyanın o antik dönemdeki ani hava kaoslarını tekrarlama olasılığı neredeyse kesinleşiyor. Bu veriler bize sadece geçmişi açıklamıyor, önümüzdeki yüzyılda tarım alanlarımızı, su kaynaklarımızı bekleyen ani şokların da matematiksel bir haritasını sunuyor. Doğanın bin yıllık dengelerini bozduğumuzda, evrensel mekanizmaların bizi nereye savuracağını tahmin etmek zor değil.