Yörüngede Sızıntı Alarmı: ISS Astronotları Acil Durum Sığınağına Çekildi

Hızlı Erişim / İçindekiler

• Rus Modülünde Kritik Hava Kaybı ve Tahliye Hazırlığı
• 2019'dan Beri Çözülemeyen Mikro Çatlak Kabusu
• Uluslararası Uzay İstasyonu'nun Belirsiz Geleceği ve Emeklilik Planı

Dünyanın yaklaşık 400 kilometre üzerinde, yörüngede dönen insan yapılı en büyük laboratuvar olan Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS), cuma günü kelimenin tam anlamıyla bir hayatta kalma mücadelesine sahne oldu. Rus segmentinde aniden kötüleşen ve istasyon dışına hava sızmasına yol açan yapısal çatlaklar, mürettebatı kırmızı alarma geçirdi. NASA, potansiyel bir felaketi önlemek adına yörüngedeki astronotlarına acil durum sığınağı prosedürünü uygulama talimatı verdi. Astronotlar uzay tulumlarını giyerek istasyona kenetli halde bekleyen SpaceX Crew Dragon kapsülüne sığındı. Neyse ki Rus kozmonotların gerçekleştirdiği riskli ve hızlı müdahale sonucunda sızıntının boyutu kontrol altına alınabildi ve tehlike şimdilik atlatıldı.

Rus Modülünde Kritik Hava Kaybı ve Tahliye Hazırlığı

Friday günü yaşanan kriz, ISS'deki rutin bilimsel çalışmaları bir anda yarıda kesti. NASA'nın Crew-12 misyonu kapsamında yörüngede görev yapan ABD'li astronotlar Jessica Meir ve Jack Hathaway, Fransız astronot Sophie Adenot ve Rus kozmonot Andrey Fedyaev, merkeze gelen acil uyarıyla alarma geçti. Eş zamanlı olarak Soyuz MS-28 göreviyle istasyona ulaşan NASA astronotu Chris Williams da bu güvenlik çemberine dahil edildi. Gelen talimat çok netti: Olası bir yapısal çökme veya ani basınç kaybı ihtimaline karşı astronotlar acil tahliye botu vazifesi gören Crew Dragon uzay aracının içine geçerek kapıları kapatacaktı. Eğer işler daha da sarpa sarsaydı, mürettebat istasyonu tamamen terk ederek dünyaya dönmek zorunda kalacaktı.

Astronotlar kapsülün içinde güvenli pozisyon alırken, Rus mürettebattan iki kozmonot sızıntının kaynağına müdahale etmek üzere kolları sıvadı. Sorunun odağındaki nokta, Rus Zvezda Servis Modülü ile kargo gemilerinin yanaştığı Progress limanını birbirine bağlayan "PrK" adlı transfer tüneliydi. Kozmonotlar hayati sızıntıyı yamamak için yoğun bir çaba sarf etti ve ilk etapta sızıntılardan birini başarıyla kapatmayı başardı. NASA Basın Sözcüsü Bethany Stevens, sosyal medya üzerinden yaptığı anlık bilgilendirmelerde, tedbir amaçlı olarak en üst düzey güvenlik protokolünün uygulandığını açıkladı. Roscosmos'un topladığı yeni verileri ve basınç ölçümlerini değerlendirmesinin ardından, sığınak prosedürü sonlandırılarak astronotların istasyon içindeki normal operasyonlarına dönmesine izin verildi. Ancak bu durum, yörüngedeki tehlikenin tamamen bittiği anlamına gelmiyor.

2019'dan Beri Çözülemeyen Mikro Çatlak Kabusu

PrK transfer tünelindeki bu hava kaçırma problemi aslında yeni bir arıza değil. İki uzay ajansı, yani NASA ve Roscosmos, 2019 yılından bu yana bu modüldeki gizemli mikro çatlaklarla mücadele ediyor. Yıllardır süren sürekli izleme operasyonlarına ve sayısız yama girişimine rağmen metal yorgunluğundan kaynaklandığı düşünülen bu çatlaklar bir türlü tamamen ortadan kaldırılamadı. İstasyonun içindeki atmosferik basıncı koruyabilmek için, bu tünele açılan Zvezda modülünün kapakları, yalnızca kargo gemilerinden malzeme indirileceği zaman açılıyor; geri kalan tüm zamanlarda ise sıkı sıkıya kapalı tutuluyor.

Kamuoyuna yapılan açıklamalarda durumun kontrol altında olduğu ve mürettebat için doğrudan bir tehlike oluşturmadığı söyleniyor olsa da kapalı kapılar ardındaki raporlar bambaşka bir tablo çiziyor. Havacılık dünyasının prestijli yayınlarından Ars Technica'nın ulaştığı belgelere göre NASA, Rus modülündeki bu yapısal zafiyeti "gerçekleşme ihtimali yüksek ve sonuçları ölümcül" kategorisinde değerlendiriyor. Hatta kurum içi analizlerde, bu sızıntıların zamanla metal parça kopmalarına ve istasyonun o bölümünde "katastrofik bir başarısızlığa", yani patlamalı bir dekompresyona yol açabileceği açıkça ifade ediliyor. Bu durum, uzay haberleri takibinde risk analizlerinin ne denli kritik olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.

Uluslararası Uzay İstasyonu'nun Belirsiz Geleceği ve Emeklilik Planı

Yaşanan bu son acil durum, çeyrek asırdır insanlığa hizmet eden emektar istasyonun kullanım ömrünü uzatma planlarını ciddi şekilde zora sokacaktır. Orijinal takvime göre ISS'nin 2030 yılının sonunda emekliye ayrılması planlanıyordu. Belirlenen stratejiye göre istasyon, devasa motorlar yardımıyla kontrollü bir şekilde Dünya atmosferine doğru itilecek, sürtünmeyle büyük kısmı yanacak ve kalan parçaları Pasifik Okyanusu'nun ıssız sularına gömülecekti. Ancak NASA ve ABD Kongresi, bu süreyi en azından 2032 yılına kadar esnetmek istiyor. Buradaki temel amaç, SpaceX, Axiom veya Blue Origin gibi şirketlerin üzerinde çalıştığı özel ticari uzay istasyonları tamamen operasyonel hale gelene kadar yörüngede bir boşluk oluşmasını engellemektir.

Öte yandan, projenin en büyük ortağı olan Rusya ise tam tersi bir tavır takınarak, jeopolitik gerilimlerin de etkisiyle ISS ortaklığından bir an önce çekilmek istediğini defalarca beyan etti. Rus segmentindeki bu kronik mekanik arızalar, istasyonun bakım maliyetlerini astronomik seviyelere çıkarırken, operasyonel güvenliği de tehlikeye atıyor. Dolayısıyla yörüngedeki bu 400 tonluk dev yapının ömrünü iki yıl daha uzatmak, artık sadece finansal veya politik bir karar değil; doğrudan astronotların can güvenliğini ilgilendiren teknik bir kumar haline dönüşmüş durumdadır. Gelecek aylarda yapılacak hassas basınç testleri, bu kozmik laboratuvarın kaderini tayin edecektir.

Kaynak: livescience.com NASA astronauts briefly shelter in 'safe haven' procedure following worsening leaks on International Space Station

BilimBox Yorumu: Uluslararası Uzay İstasyonu'nda yaşanan bu son sızıntı krizi, insanlığın yörüngedeki en eski kalesinin artık yapısal ömrünün son demlerine geldiğini gösteren çok net bir uyarı sirenidir. 2019 yılından beri yama ve kaynak formülleriyle geçiştirilen mikro çatlakların cuma günü tahliye protokolünü tetikleyecek kadar büyümesi, uzay ortamının ekstrem koşullarına (mikrometeoritler, ani sıcaklık değişimleri ve metal yorgunluğu) maruz kalan titanyum ve alüminyum gövdenin artık pes etmeye başladığının kanıtıdır. Burada asıl dikkat çekici olan, NASA ile Roscosmos arasındaki mühendislik vizyonu ve risk algısı farkıdır. Rusya'nın kamuoyunda krizi sıradan bir sızıntı gibi gösterme çabasına karşın, NASA'nın arka planda bunu "katastrofik çöküş" riski olarak tanımlaması, yörüngedeki jeopolitik çatlağın da derinleştiğini belgeliyor. ABD Kongresi'nin istasyonun ömrünü 2032'ye uzatma yönündeki ısrarı, özel sektör uzay istasyonlarının henüz hazır olmamasından kaynaklanan bir çaresizlik adımıdır. Ancak fiziki gerçekler, bürokratik isteklere her zaman boyun eğmez. İnsanlık, ticari istasyonların yetişmesi uğruna astronotların hayatını riske atmak ile alçak dünya yörüngesindeki bilimsel hakimiyetini bir süreliğine kaybetmek arasında çok radikal ve zorlu bir yol ayrımına gelmiştir.