Alaska Buzulları Isınmaya Beklenenden Daha Sert Tepki Veriyor

Hızlı Erişim / İçindekiler

• Radar Uyduları Buzulların Davranışını Nasıl İzledi?
• Sıcak Hava Dalgaları Erimeyi Neden Hızlandırıyor?
• Alaska Buzulları İçin Gelecek Ne Anlama Geliyor?

İklim değişikliğinin kutup bölgeleri üzerindeki etkileri uzun süredir araştırılıyor. Ancak yeni bir çalışma, sıcaklık artışlarının Alaska’daki buzullar üzerinde düşünüldüğünden daha hızlı sonuçlar doğurabileceğini ortaya koydu. Araştırmacılar, 3 binden fazla buzulun yıllar boyunca nasıl değiştiğini radar uyduları yardımıyla takip ederek sıcaklık ile erime arasındaki ilişkiyi ayrıntılı biçimde inceledi.

Elde edilen veriler oldukça dikkat çekici. Ortalama yaz sıcaklığındaki her 1 santigrat derecelik artış, buzul erime sezonunu yaklaşık üç hafta uzatıyor. Üstelik kısa süreli aşırı sıcak hava dalgaları da buzulları koruyan kar örtüsünü normal yıllara göre yüzde 28'e kadar daha fazla azaltabiliyor. Bu durum, buz yüzeylerinin beklenenden çok daha erken açığa çıkmasına ve erime sürecinin hız kazanmasına yol açıyor.

Araştırmanın bir diğer önemli yönü ise kullanılan gözlem yöntemi. Bilim insanları, yıllardır kullanılan optik görüntüleme sistemlerinin bazı sınırlamalarını aşmak için sentetik açıklıklı radar yani SAR teknolojisinden yararlandı. Böylece bulutlu havalarda, gece saatlerinde ve zorlu hava koşullarında bile düzenli ölçümler yapılabildi.

Radar Uyduları Buzulların Davranışını Nasıl İzledi?

Araştırma ekibi, Avrupa Uzay Ajansı'nın Sentinel-1 radar uydularından elde edilen verileri kullandı. 2016 ile 2024 yılları arasında Alaska'daki yarım mil kareden büyük neredeyse tüm buzullar düzenli olarak takip edildi. Bu sayede mevsimsel değişimler ve erime süreçleri ayrıntılı biçimde kaydedildi.

SAR teknolojisi, yeryüzüne mikrodalga sinyalleri göndererek çalışan bir sistem. Geri dönen sinyaller analiz edilerek yüksek hassasiyetli görüntüler oluşturuluyor. Bu yöntem güneş ışığına ihtiyaç duymadığı için gece de çalışabiliyor. Ayrıca yoğun bulut örtüsü gibi optik sistemlerin önüne geçen engellerden büyük ölçüde etkilenmiyor.

Araştırmacılar bu yöntemle "erime günü" olarak tanımlanan özel bir ölçüm geliştirdi. Bir erime günü, bir buzulun tamamının 24 saat boyunca erimesi anlamına gelebileceği gibi farklı bölgelerde gerçekleşen kısmi erimelerin toplam etkisini de temsil edebiliyor. Erime günü sayısındaki artış ise sezonun uzadığı ve toplam buz kaybının büyüdüğü anlamına geliyor.

Çalışma sırasında ayrıca buzullar üzerindeki kar çizgileri de takip edildi. Kar çizgisi, kar birikiminin devam ettiği üst bölgeler ile erimenin baskın olduğu alt bölgeler arasındaki sınırı ifade ediyor. Bu sınırın yukarı doğru hareket etmesi, buzulların kütle kaybettiğine işaret eden önemli göstergelerden biri kabul ediliyor.

Sıcak Hava Dalgaları Erimeyi Neden Hızlandırıyor?

Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından biri, kısa süreli sıcak hava dalgalarının etkisiyle ilgiliydi. Bilim insanları özellikle 2019 yılında Alaska'yı etkileyen sıra dışı sıcaklık olayını ayrıntılı olarak inceledi.

23 Haziran ile 10 Temmuz 2019 tarihleri arasında eyaletin büyük bölümünde sıcaklıklar mevsim normallerinin 20 ila 30 Fahrenheit derece üzerine çıktı. Bazı bölgelerde tüm zamanların sıcaklık rekorları kırıldı. Anchorage Uluslararası Havalimanı'nda ölçülen 90 Fahrenheit derecelik sıcaklık, bölge için alışılmış değerlerin oldukça üzerindeydi.

Bu olağanüstü sıcak dönem sırasında buzullar üzerindeki kar çizgileri yaklaşık 350 feet daha yüksek seviyelere ulaştı. Normal koşullarda bu yüksekliğe erişilmesi için yaklaşık iki ay daha geçmesi gerekiyordu. Sonuç olarak buz yüzeyleri ve firn adı verilen sıkışmış kar tabakaları daha uzun süre açıkta kaldı.

Koruyucu kar örtüsü ortadan kalktığında güneş ışınları doğrudan buz yüzeyine ulaşabiliyor. Böylece erime hızı daha da yükseliyor. Araştırmacılar, sıcak hava dalgalarının yalnızca geçici meteorolojik olaylar olmadığını, aynı zamanda yıllık buz kaybını ciddi şekilde etkileyebilen süreçler olduğunu belirtiyor.

Bu bulgular, bilim dünyasında uzun süredir tartışılan bir noktayı da güçlendiriyor. İklim sistemindeki kısa süreli aşırılıklar bazen uzun vadeli ortalama sıcaklık artışlarından daha büyük ve ani sonuçlar doğurabiliyor.

Alaska Buzulları İçin Gelecek Ne Anlama Geliyor?

Araştırmacılar sıcaklık ile erime arasındaki ilişkinin artık daha net ölçülebildiğini belirtiyor. Ortalama yaz sıcaklıklarındaki her 1 derecelik artışın yaklaşık üç haftalık ek erime süresi oluşturması, gelecekteki iklim senaryolarının etkilerini değerlendirmeyi kolaylaştırıyor.

Çalışma ayrıca kıyı bölgelerindeki buzullar ile iç kesimlerdeki buzullar arasında belirgin farklılıklar bulunduğunu da ortaya koydu. Kıyıya yakın buzullar yaz aylarında daha fazla erime yaşarken kışın daha fazla kar biriktiriyor. İç bölgelerdeki buzullar ise farklı iklim koşullarına maruz kalıyor ve değişime farklı tepkiler veriyor.

Bu farklılıklar, Alaska genelinde tek tip bir buzul davranışından söz etmenin mümkün olmadığını gösteriyor. Yine de genel tablo açık. Daha sıcak yazlar daha uzun erime sezonları anlamına geliyor. Daha sık görülen sıcak hava dalgaları ise bu süreci daha da hızlandırıyor.

Buzullar yalnızca donmuş su kütleleri değil. Nehir sistemlerinden deniz seviyesine kadar pek çok doğal mekanizmanın parçası durumundalar. Bu nedenle Alaska'da yaşanan değişimler yalnızca bölgesel bir konu olarak değerlendirilmiyor. Araştırmacılar, radar teknolojisinin sağladığı düzenli gözlemler sayesinde gelecekte bu değişimlerin çok daha hassas biçimde takip edilebileceğini düşünüyor.

Kaynak: ScienceDaily Alaska’s glaciers have a startling response to rising temperatures

BilimBox Yorumu: Buzullar hakkında yayımlanan haberlerin önemli bir kısmı toplam buz kaybına odaklanıyor. Bu çalışma ise farklı bir noktaya ışık tutuyor: Sürecin ne kadar hızlı değişebildiği. Ortalama sıcaklıktaki yalnızca bir derecelik artışın erime sezonuna haftalar eklemesi, iklim sisteminin bazı eşiklere düşündüğümüzden daha yakın olabileceğini gösteriyor. Daha da dikkat çekici olan ise birkaç haftalık sıcak hava dalgalarının bile yıllık erime dengesini hissedilir biçimde değiştirebilmesi. Bu durum, gelecekte iklim modellerinin yalnızca ortalama sıcaklıklara değil, aşırı hava olaylarının sıklığına da daha fazla odaklanması gerektiğini ortaya koyuyor. Radar teknolojisinin sağladığı kesintisiz gözlem imkânı sayesinde artık buzulların değişimini yılın belirli dönemlerinde çekilen fotoğraflarla değil, neredeyse sürekli bir kayıt sistemiyle takip etmek mümkün hale geliyor. Önümüzdeki yıllarda bu tür veriler, deniz seviyesi tahminlerinden su kaynakları planlamasına kadar birçok alanda daha güvenilir projeksiyonların oluşturulmasına yardımcı olabilir.