Dev Kalamarın İzleri Okyanusun Gizli Dünyasını Açığa Çıkardı
Batı Avustralya açıklarında binlerce metre derinlikte yürütülen bilimsel araştırmalar, okyanusun karanlık bölgelerinde saklanan şaşırtıcı bir yaşam dünyasını ortaya çıkardı. Araştırmacılar, suyun içinde serbest halde bulunan çevresel DNA izlerini inceleyerek dev kalamar dahil yüzlerce deniz canlısının varlığını tespit etti. Üstelik bulunan türlerin bazıları daha önce bölgede hiç kaydedilmemişti ve kimilerinin bilim dünyası için tamamen yeni olabileceği düşünülüyor.
Çalışma, Batı Avustralya kıyılarında bulunan Cape Range ve Cloates denizaltı kanyonlarında gerçekleştirildi. Perth’in yaklaşık 1200 kilometre kuzeyindeki bu aşırı derin bölgeler, şimdiye kadar büyük ölçüde keşfedilmemiş alanlar arasında yer alıyordu. Curtin Üniversitesi liderliğinde yürütülen araştırmada bilim insanları, Schmidt Ocean Institute’a ait R/V Falkor araştırma gemisiyle 4510 metre derinliğe kadar inerek 1000’den fazla örnek topladı.
Ancak araştırmayı benzersiz yapan şey yalnızca derinlik değildi. Bilim insanları bu kez klasik yöntemlerin dışına çıkarak çevresel DNA yani eDNA teknolojisini kullandı. Deniz canlıları yaşarken sürekli olarak deri hücreleri, mukus, atıklar ve çeşitli biyolojik parçacıkları suya bırakıyor. Araştırmacılar da bu mikroskobik genetik izleri inceleyerek bölgede hangi türlerin yaşadığını doğrudan görmeden belirlemeyi başardı.
Dev Kalamarın İzleri Altı Ayrı Noktada Bulundu
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, efsanevi dev kalamar türü Architeuthis dux’a ait DNA izlerinin tespit edilmesi oldu. Bilim insanları, her iki denizaltı kanyonunda alınan toplam altı ayrı örnekte dev kalamara ait genetik işaretler keşfetti.
Dev kalamarlar, okyanusların en gizemli canlıları arasında gösteriliyor. Boyları 10 ila 13 metreye kadar ulaşabilen bu canlılar, bir okul otobüsünden daha uzun hale gelebiliyor. Ağırlıkları ise 150 ila 275 kilogram arasında değişebiliyor. Ayrıca hayvanlar alemindeki en büyük gözlere sahip oldukları biliniyor. Göz çapları yaklaşık 30 santimetreye kadar ulaşabiliyor.
Bunun yanında araştırmacılar, cüce ispermeçet balinası ve Cuvier gagalı balinası gibi derin dalış yapan balina türlerinin de bölgede bulunduğunu ortaya çıkardı.
226 Tür Tespit Edildi
Çalışma kapsamında toplam 11 büyük hayvan grubuna ait 226 farklı tür belirlendi. Bunlar arasında kalamarlar, deniz memelileri, derin deniz balıkları, derisidikenliler ve knidliler yer aldı.
Bilim insanları ayrıca Batı Avustralya sularında daha önce hiç kaydedilmemiş onlarca canlı türüne rastladı. Uyuyan köpekbalığı, yüzsüz yılanbalığı ve ince dişli derin deniz balıkları bunlardan bazıları oldu.
Araştırmanın başyazarı Dr. Georgia Nester, elde edilen sonuçların insanların derin okyanus ekosistemleri hakkında ne kadar az bilgiye sahip olduğunu gösterdiğini belirtti.
Nester’a göre dev kalamar bulgusu kamuoyunun dikkatini çekse de asıl önemli nokta, okyanus tabanında keşfedilmeyi bekleyen devasa biyolojik çeşitlilik. Araştırmacılar, tespit edilen bazı DNA dizilerinin mevcut bilimsel kayıtlarla tam eşleşmediğini ve bunun yeni türlerin varlığına işaret edebileceğini düşünüyor.
eDNA Teknolojisi Deniz Bilimini Değiştiriyor
Batı Avustralya Müzesi Su Zoolojisi Bölüm Başkanı Dr. Lisa Kirkendale, bölgede daha önce yalnızca iki dev kalamar kaydı bulunduğunu ve son 25 yıldır doğrulanmış hiçbir örnek elde edilemediğini açıkladı.
Bu çalışma ise Batı Avustralya kıyılarında eDNA yöntemiyle gerçekleştirilen ilk dev kalamar tespiti olma özelliğini taşıyor. Aynı zamanda doğu Hint Okyanusu’nda kaydedilen en kuzeydeki Architeuthis dux bulgusu olarak değerlendiriliyor.
Araştırmacılar, okyanus yüzeyinden başlayarak 4 kilometreden daha derin bölgelere kadar su örnekleri topladı. Elde edilen DNA verileri, uzaktan kumandalı SuBastian robotunun topladığı fiziksel örneklerle karşılaştırıldı. Bu sayede analizlerin doğruluğu artırıldı.
Uzmanlar, eDNA teknolojisinin özellikle kırılgan, hızlı hareket eden veya kameralarla görüntülenmesi zor canlıların tespit edilmesinde devrim yarattığını vurguluyor.
Dr. Nester’a göre tek bir su örneği bile aynı anda yüzlerce tür hakkında bilgi sağlayabiliyor. Bu durum, derin deniz araştırmalarının hızını ve kapsamını dramatik biçimde artırıyor.
Hint Okyanusu’nun Altında Gizlenen Ekosistemler
Çalışmanın ortaya koyduğu en önemli sonuçlardan biri de deniz yaşamının derinlikle birlikte büyük ölçüde değişmesi oldu. Birbirine yakın konumda bulunan denizaltı kanyonlarının bile tamamen farklı biyolojik topluluklara sahip olduğu görüldü.
Curtin Üniversitesi Moleküler ve Yaşam Bilimleri Fakültesi’nden Doçent Zoe Richards, derin deniz ekosistemlerinin iklim değişikliği, balıkçılık faaliyetleri ve doğal kaynak çıkarımı nedeniyle giderek daha fazla baskı altında olduğunu söyledi.
Richards’a göre çevresel DNA teknolojisi, bilim insanlarına bu hassas ekosistemleri zarar vermeden inceleme fırsatı sunuyor. Ayrıca hangi türlerin nerede yaşadığını anlamak, gelecekte oluşturulacak deniz koruma alanları için kritik önem taşıyor.
Bilim insanları, derin denizlerin hâlâ Dünya üzerindeki en az keşfedilmiş bölgeler arasında bulunduğunu belirtiyor. Özellikle Hint Okyanusu’nun binlerce metre altındaki yaşam çeşitliliğinin sanıldığından çok daha büyük olduğu düşünülüyor.
Gökhan Yalta’nın Yorumu
Bu araştırma, modern deniz biliminde yeni bir dönemin başladığını gösteriyor. Geçmişte derin okyanusları incelemek son derece sınırlı imkanlarla mümkün olabiliyordu. Ancak eDNA teknolojisi sayesinde artık tek bir damla su bile yüzlerce canlı türü hakkında bilgi verebiliyor.
Özellikle dev kalamar gibi neredeyse efsane haline gelmiş canlıların genetik izlerinin tespit edilmesi, okyanusların hâlâ büyük ölçüde bilinmeyen bir dünya olduğunu ortaya koyuyor. Önümüzdeki yıllarda benzer teknolojilerle çok daha fazla gizemli türün keşfedilmesi sürpriz olmayacaktır.
Kaynak: Environmental DNA dergisi, Curtin Üniversitesi, Western Australian Museum, Schmidt Ocean Institute