Kuzey Kutbu'nda Dönüm Noktası Geçildi: Okyanus Eski Haline Dönmeyebilir

Kuzey Kutbu coğrafyasında uzun süredir devam eden ısınma dalgası, zincirleme etkileriyle tüm gezegeni sarsacak yepyeni bir evreye evrildi. Edinburg Üniversitesi tarafından yürütülen güncel bir araştırma, Arktik Okyanusu'ndaki deniz buzlarının dramatik şekilde erimesinin okyanus tabanında gizli bir kimyasal dönüşümü tetiklediğini ortaya koydu. Bilim insanlarının tespitlerine göre, yaşanan bu yapısal değişim okyanus sularını nitrattan, yani deniz yaşamının temelini oluşturan mikroskobik planktonların en önemli besin kaynağı olan bileşikten mahrum bırakıyor. Sudaki nitrat seviyelerinin ani bir çöküş yaşaması, küçük balıklardan kuşlara, balinalardan kutup ayılarına kadar uzanan devasa bir besin ağının temelinden sarsılması riskini doğurdu.

Güneş Işığının Getirdiği Gizli Tehlike

Normal şartlarda Kuzey Buz Denizi'nin sığ suları, yılın çok büyük bir bölümünde kalın deniz buzları sayesinde güneş ışığından korunurdu. Bu buz örtüsü, güneş ışınlarının deniz tabanına doğrudan ulaşmasını engelleyen doğal bir bariyer işlevi görüyordu. Gelinen noktada ise erimenin korkunç bir hız kazanması, bu sığ kıta sahanlığı bölgelerini tamamen açıkta bıraktı. Fram Boğazı'nda yirmi yılı aşkın süredir toplanan okyanus numunelerini titizlikle analiz eden uzmanlar, 2009 yılı dolaylarında sistemde geri dönüşü olmayan bir kırılmanın yaşandığını fark etti. Tam da buz kaybının tavan yaptığı bu dönemden itibaren, Arktik sularındaki nitrat miktarı sürekli bir düşüş trendine girdi.

Mesele şu ki, buz tabakası ortadan kalkınca okyanus tabanındaki bakteriler çok daha aktif bir hale geldi. Kıta sahanlığı adı verilen sığ deniz yataklarında "bentik denitrifikasyon" denilen kimyasal bir süreç hız kazandı. Bu süreç, deniz suyunda çözünmüş halde duran ve bitkisel canlıların büyümesini sağlayan yararlı nitratın, dipteki bakteriyel faaliyetlerle azot gazına çevrilmesi anlamına geliyor. Gaz haline gelen azot uçup gidince, deniz suyu besleyicilik özelliğini kaybediyor. Bir dönem buzlar eriyince okyanus daha çok ışık alacak ve canlanacak diye düşünen uzmanlar, bu beklenmedik kimyasal döngünün keşfiyle büyük bir şok yaşadı. Kuzey Kutbu'nun adeta kendi kendini çölleştiren bir döngüye girmesi, okyanustaki tüm yaşam dengesini tersyüz etti.

Besin Zincirinin Küçülmesi ve Karbon Tehdidi

Kuzey Kutbu sularındaki bu azot kıtlığı, gelecekte makro boyuttaki canlı popülasyonunu doğrudan vuracak cinsten bir gelişme. Çünkü azot seviyesi düştüğünde, bu zorlu koşullara adapte olabilen çok daha küçük yapılı plankton türleri çoğalmaya başlıyor. Planktonların boyut olarak küçülmesi ise deniz ekosistemindeki enerji transferini sekteye uğratır. Küçük canlılar, zincirin üst halkasındaki balıklar ve deniz memelileri için yeterli besin değerini sunamaz. Bu durum, ticari balıkçılık yapılan devasa deniz sahalarında avlanan balık miktarının ve kalitesinin doğrudan düşmesiyle sonuçlanabilir. Küresel çapta yankı bulan bu bilimsel gelişmeler, yerel bir ekolojik değişimin çok kısa sürede küresel bir gıda ve iklim krizine dönüşebileceğini açıkça kanıtlıyor.

İşin bir diğer korkutucu boyutu ise küresel ısınmayı hızlandırma potansiyeli. Bu mikroskobik deniz canlıları, fotosentez yaparak atmosferdeki karbondioksiti bünyelerine hapseder ve okyanus tabanına gömer. Yani okyanusların devasa birer karbon deposu olmasını bu küçük organizmalara borçluyuz. Plankton popülasyonunun zayıflaması, Kuzey Buz Denizi'nin havayı temizleme kapasitesini elinden alacaktır. Bu kimyasal kayma doğrudan deniz buzu erimesine bağlı kronik bir süreç olduğundan, geri dönüşü neredeyse imkansız bir aşamaya gelindi. Eğer Atlantik'teki balık stokları ve okyanus akıntıları bu durumdan etkilenmeye devam ederse, önümüzdeki yıllarda çok daha radikal çevresel dönüşümlerle yüzleşmek zorunda kalabiliriz.

Kaynak: sciencedaily.com Arctic Ocean passed a tipping point and scientists say it may never recover

Gökhan Yalta'nın Yorumu: Bu araştırmanın sonuçları bize doğayla şaka olmayacağını çok sert bir şekilde gösteriyor. İnsanoğlu olarak düz mantık kurmayı çok seviyoruz; "Buzlar erirse güneş ışığı içeri girer, su ısınır, hayat canlanır" dediler ama doğanın dengesi bizim sığ mantığımızla çalışmıyor işte. Buz kalkınca dipteki bakterilerin azotu gaza çevirip okyanusu besinsiz bırakacağını kimse öngörememişti. 2009 yılında o görünmez eşiğin çoktan aşılmış olması işin en acı tarafı. Demek ki biz şu an yeni bir felaketi izlemiyoruz, neredeyse yirmi yıl önce bozduğumuz bir mekanizmanın faturasını yeni yeni ödemeye başlıyoruz. Eğer okyanusun en altındaki o mikroskobik canlılar açlıktan küçülür ya da yok olursa, bunun ucu yarın bir gün hepimizin sofrasına, soluduğumuz havaya dokunacak. Küresel ısınmayı sadece havuzda serinlemek ya da klimayı açmak sananların, okyanusun derinliklerinde nelerin altüst olduğunu acilen görmesi şart.