Amerikan Tarımını Sarsan Göçmen Lider: Üç Parmağını Kaybeden Larry Itliong ve Üzüm Grevi

Hızlı Erişim / İçindekiler

• Manong Kuşağı ve Amerikan Rüyasının Görünmeyen Yüzü
• Yedi Parmaklı Aktivistin Doğuşu ve Dil Dehası
• Delano Üzüm Grevi ve Tarihi İttifak
• Sendika İçi Ayrılıklar ve Vefa Mücadelesi
• Adalet Mirası ve Hafızalardan Silinen İsmin Geri Dönüşü

Amerika Birleşik Devletleri’nin devasa tarım arazileri, tarih boyunca dünyanın dört bir yanından gelen göçmenlerin alın teriyle sulandı. Özellikle Kaliforniya’nın Central Valley bölgesi gibi verimli topraklar, milyarlarca dolarlık bir tarım endüstrisinin kalbi konumundadır. Fakat 20. yüzyılın ortalarına kadar bu muazzam zenginliğin arkasında kölelik şartlarında çalışan, en temel insani haklardan bile mahrum bırakılan binlerce tarım işçisi vardı. Amerikan emek tarihi yazılırken bu sömürü düzenine karşı başkaldıran liderler arasında genellikle Cesar Chavez ve Dolores Huerta gibi isimler ön plana çıkarılır. Oysa tüm bu mücadeleyi başlatan kıvılcımı çakan, resmi tarih anlatılarının uzun süre gölgede bıraktığı Filipinli bir göçmendi. Modesto "Larry" Dulay Itliong, sadece altı yıllık bir ilkokul eğitimiyle ve bir iş kazasında kaybettiği üç parmağına rağmen, Amerikan tarım işçilerinin kaderini değiştiren en büyük grevin mimarı olarak tarihe geçti.

Manong Kuşağı ve Amerikan Rüyasının Görünmeyen Yüzü

Larry Itliong, 25 Ekim 1913 tarihinde Filipinler'in Pangasinan eyaletine bağlı San Nicolas adlı küçük bir tarım kasabasında dünyaya gözlerini açtı. Francesca Dulay-Itliong ve Aretemio Itliong çiftinin altı çocuğundan biriydi. Küçük yaşlardan itibaren ülkesindeki yoksulluğa ve adaletsizliğe tanıklık eden Larry, büyüyünce avukat olmayı ve sıradan insanların haklarını mahkemelerde savunmayı hayal etti. Ancak o dönemde Filipinler bir Amerikan sömürgesiydi ve binlerce genç erkek gibi Larry'nin karşısına da bambaşka bir yol çıktı. Amerika Birleşik Devletleri, tarlalarda ve konserve fabrikalarında çalıştıracak ucuz iş gücü arıyordu. Genç Filipinliler, Amerikan rüyasının ışıltılı vaatleriyle, paranın adeta ağaçlardan toplanacağı bir cennete davet edildi.

Bu ilk büyük göç dalgasıyla Amerika'ya gelen Filipinli genç erkeklere, yerel dilde "büyük kardeş" anlamına gelen "Manong" kuşağı adı verildi. Larry Itliong da henüz 14 yaşındayken, avukatlık eğitimi alma ve ailesine para gönderme umuduyla 1929 yılında Alaska'ya ayak bastı. Ancak gemiden indiği andan itibaren gerçeğin çok farklı olduğunu anladı. Paranın ağaçta yetişmediğini, aksine ırkçılık, ayrımcılık ve sefalet dolu bir yaşamın kendilerini beklediğini yaşayarak tecrübe etti. Manonglar, beyaz Amerikalıların çalışmak istemediği en ağır işlerde, en düşük ücretlerle ve son derece sağlıksız koşullarda çalıştırıldı. Sosyal hayatta dışlandılar, beyaz kadınlarla evlenmeleri yasaklandı ve insani hakları hiçe sayıldı.

Genç Larry, Alaska'nın dondurucu konserve fabrikalarından Montana'nın demiryollarına, oradan da Kaliforniya'nın kavurucu tarım arazilerine kadar batı kıyısındaki neredeyse tüm ağır iş kollarında çalıştı. Bu ağır çalışma koşullarından birinde geçirdiği iş kazası sonucu sağ elinin üç parmağını kaybetti. Bu kazadan sonra arkadaşları ve tarlalardaki işçiler arasında "Yedi Parmaklı" (Seven Fingers) lakabıyla anılmaya başlandı. Fiziksel eksikliğine ve çektiği acılara rağmen Larry, sistemin bu adaletsiz yapısına boyun eğmemeye kararlıydı.

Yedi Parmaklı Aktivistin Doğuşu ve Dil Dehası

Amerika Birleşik Devletleri'nde hukuk fakültesine gitme hayalleri suya düşen Larry Itliong, avukatlık cübbesini giyemedi ama tarlalardaki işçilerin gayriresmi savunucusu haline geldi. Henüz 1930 yılında, yani Amerika'ya gelişinden sadece bir yıl sonra ilk tarladaki grevine katıldı. Aynı yıl içinde Alaska Konserve İşçileri Sendikası'nın kurulmasına öncülük etti. Larry, tarlalarda sadece fiziksel gücüyle değil, entelektüel kapasitesi ve hitabet yeteneğiyle de kısa sürede sivrildi. Ana dili olan Ilocano ve Pangasinan dillerinin yanı sıra Tagalogca ve Filipinler'deki altı farklı lehçeyi akıcı şekilde konuşabiliyordu. Bununla da yetinmeyerek tarlalardaki diğer göçmen gruplarla iletişim kurabilmek için İngilizce, Japonca, Kantonca ve İspanyolca öğrendi.

Bu muazzam dil dehası, onun farklı etnik kökenlerden gelen işçileri tek bir çatı altında toplamasına imkan tanıdı. Tarlalarda işçilerin arkasına saklandığı bir lider değil, her zaman en önde yürüyen bir figür oldu. İşçileri cesaretlendirmek için sık sık "Hadi gidin, korkmayın! Ben en önde olacağım, siz sadece beni takip edin!" sözleriyle seslendi. Hitabeti o kadar güçlüydü ki, en çekingen işçiler bile onun arkasından grev hatlarına yürümekten çekinmedi. Bu süreçte bilimsel gelişmeler ve sosyolojik araştırmalar, dil birliğinin ve karizmatik liderliğin göçmen hareketlerindeki birleştirici gücünü defalarca ortaya koymuştur.

İkinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde, Larry Itliong Amerikan ordusuna katıldı ve 1936'dan 1943'e kadar görev yaptı. Savaş bittikten sonra, 1944 yılında askeri hizmeti sayesinde Amerikan vatandaşlığı hakkını elde etti. Cepheden döndükten sonra hiç vakit kaybetmeden asıl mücadelesine, yani işçi hakları savunuculuğuna geri döndü. Kaliforniya'nın Stockton şehrine yerleşerek 1956'da Filipinli Tarım İşçileri Sendikası'nı kurdu. 1959 yılında ise daha geniş kapsamlı ve çok etnikli bir yapı olan Tarım İşçileri Örgütleme Komitesi'nin (AWOC) liderliğini üstlendi. Artık Kaliforniya tarlalarında hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktı.

Delano Üzüm Grevi ve Tarihi İttifak

1965 yılının Mayıs ayında, Larry Itliong liderliğindeki Filipinli işçiler, Kaliforniya'nın Coachella vadisindeki üzüm bağlarında büyük bir grev başlattı ve bu grev başarıyla sonuçlanarak işçilerin ücretlerinde artış sağlandı. Bu yerel zafer, Central Valley'deki tüm tarım işçilerine muazzam bir umut aşıladı. İşçiler artık sadece daha yüksek ücret istemiyor, aynı zamanda tarlalarda temiz içme suyu bulunması ve ilkel tuvaletlerin kaldırılıp insani şartların getirilmesi gibi temel haklar talep ediyordu. 8 Eylül 1965 tarihine gelindiğinde, Larry Itliong ve AWOC çatısı altındaki binlerce Filipinli işçi, Kaliforniya'nın Delano kasabasındaki üzüm bağlarında iş bırakarak tarihi Delano Üzüm Grevi'ni resmen başlattı.

Ancak tarım baronları, işçileri bölmek için çok eski bir taktik kullanıyordu: Etnik kökenleri karşı karşıya getirmek. Filipinli işçiler greve gittiğinde, toprak sahipleri Meksikalı işçileri tarlalara sürerek grevi kırmaya çalışıyordu. Larry Itliong, bu tehlikeli oyunu bozmak amacıyla o dönemde Meksikalı işçileri örgütleyen Ulusal Tarım İşçileri Derneği'nin (NFWA) liderleri Cesar Chavez ve Dolores Huerta'nın kapısını çaldı. Onları bu greve katılmaya davet etti. Cesar Chavez başlangıçta bu teklife sıcak bakmadı. Kendi tabanının ve Meksikalı işçilerin böyle büyük bir grev için en az iki yıl daha hazırlık yapması gerektiğini düşünüyordu. Ancak Itliong kararlıydı; eğer birlikte hareket etmezlerse tarım patronlarının ikisini birden ezeceğini biliyordu.

Itliong'un yoğun çabaları ve diplomatik dehası sayesinde, sekiz gün sonra, yani 16 Eylül 1965'te Meksikalı işçiler de tarlaları terk ederek greve katıldı. İki farklı göçmen grubu, tarihte ilk kez ortak bir düşmana karşı omuz omuza verdi. Kısa süre sonra bu iki örgüt birleşerek Birleşik Tarım İşçileri (UFW) hareketini kurdu. Cesar Chavez hareketin direktörü olurken, Larry Itliong da müdür yardımcılığı görevini üstlendi. Beş yıl süren ve tüm Amerika genelinde üzüm boykotuna dönüşen bu tarihi direniş, Amerikan tarih haberleri sayfalarına altın harflerle kazındı. Boykot o kadar etkili oldu ki, milyonlarca Amerikalı sofrasına üzüm koymayı reddetti ve sonunda tarım devleri masaya oturup işçilerin taleplerini kabul etmek zorunda kaldı.

Sendika İçi Ayrılıklar ve Vefa Mücadelesi

Kazanılan büyük zafere rağmen, sendika içindeki dengeler zamanla değişmeye başladı. Larry Itliong, 1971 yılına gelindiğinde Birleşik Tarım İşçileri (UFW) sendikasındaki görevinden istifa etti. Bu istifanın arkasında, sendika yönetiminin tüm etnik gruplara eşit mesafede durmadığı ve özellikle yaşlanan, kimsesiz kalan Filipinli Manong kuşağı işçilerini göz ardı ettiği yönündeki derin endişeleri yatıyordu. Itliong, medyanın ve kamuoyunun ilgisinin tamamen Meksikalı liderlere kaymasından ve hareketin gerçek başlatıcısı olan Filipinlilerin emeğinin unutulmasından büyük rahatsızlık duyuyordu.

Sendikadan ayrılması, onun mücadeleyi bıraktığı anlamına gelmiyordu. Larry Itliong, adaletsizliğe karşı olan savaşını uluslararası alana taşıdı. Brezilya ve Şili gibi Güney Amerika ülkelerine giderek oradaki tarım işçilerinin örgütlenmesine destek verdi, deneyimlerini aktardı. 1972 yılında Florida'da düzenlenen Demokratik Ulusal Kongre'ye delege olarak seçilerek tarım işçilerinin sesini siyasetin en üst basamaklarına taşıdı. Kaliforniya'ya döndüğünde ise ömrünü tarlalarda tüketmiş, hiç evlenmemiş ve yaşlanmış Filipinli göçmen işçiler için kalıcı bir eser bırakmak istedi. Bu amaçla, emekli işçilerin insanca yaşayabileceği ve ücretsiz barınabileceği Agbayani Köyü (Agbayani Village) adlı konut projesinin tamamlanmasına bizzat liderlik etti.

Bu yerleşke, sadece bir huzurevi değil, aynı zamanda hayatlarını yabancı bir ülkede hak arayışına adamış bir kuşağın anıtı niteliğindeydi. Larry Itliong, ömrünün son günlerine kadar bu insanların refahı ve huzuru için koşturdu. 8 Şubat 1977 tarihinde, henüz 63 yaşındayken kansere yenik düşerek hayata gözlerini yumdu. Arkasında yedi çocuk, yaslı bir eş ve çehresi tamamen değişmiş bir Amerikan tarım sektörü bıraktı.

Adalet Mirası ve Hafızalardan Silinen İsmin Geri Dönüşü

Larry Itliong'un vefatının ardından, Amerikan resmi tarihi uzun yıllar boyunca Delano üzüm grevinin tüm başarısını sadece Cesar Chavez'e mal etti. Kitaplarda, belgesellerde ve anma törenlerinde Filipinlilerin ve üç parmağı eksik o devrimci liderin adı adeta hafızalardan silindi. Ancak gerçeklerin üstünü sonsuza kadar örtmek mümkün değildir. Yeni nesil tarihçilerin, sivil toplum kuruluşlarının ve Filipinli Amerikalı gençlerin yürüttüğü yoğun çalışmalar sayesinde, Itliong'un hakkı olan itibar onlarca yıl sonra da olsa iade edilmeye başlandı.

2015 yılında Kaliforniya'daki bir ortaokula resmi olarak Itliong-Vera Cruz ismi verildi. Daha da önemlisi, Kaliforniya eyaleti Larry Itliong'un doğum günü olan 25 Ekim tarihini resmi olarak "Larry Itliong Günü" ilan etti. Her yıl bu tarihte, onun sosyal ve ekonomik adalet uğruna yaptığı fedakarlıklar okullarda ve resmi kurumlarda anılır. Onun hikayesi, adaletin sadece güçlülerin ya da iyi eğitimlilerin değil, hakkını aramaktan korkmayan her insanın gerçekleştirebileceği bir ideal olduğunu tüm dünyaya gösterir.

Kaynak: History Larry Itliong

BilimBox Yorumu: Toplumsal dönüşüm ve hak arama mücadeleleri incelendiğinde, tarihin genellikle tek bir kahraman yaratma eğiliminde olduğunu görürüz. Larry Itliong’un hikayesi, bu tek tipleştirici tarih anlayışına karşı muazzam bir panzehirdir. Altı sınıf eğitim almış, sömürge bir ülkeden dilini bilmediği bir coğrafyaya fırlatılmış ve iş kazasında sakatlanmış bir insanın, Amerika’nın en güçlü tarım oligarşisine diz çöktürmesi, sosyolojik açıdan bir mucize gibi görünebilir. Ancak bu başarı, doğru zamanda doğru ittifakları kurabilen kolektif bilincin bir ürünüdür. Itliong’un farklı dilleri öğrenerek etnik duvarları yıkması ve Meksikalı işçilerle kurduğu tarihi köprü, bugün bile sendikal hareketler ve küresel hak arayışları için evrensel bir ders niteliğindedir. Onun adının ve mirasının onlarca yıl sonra yeniden gün yüzüne çıkarılması, toplumsal hafızanın adaleti er ya da geç teslim edeceğinin en büyük kanıtıdır.