Antarktika'da Devasa Buz Kaybı: Texas Büyüklüğünde Bir Alan Tamamen Yok Oldu

Hızlı Erişim / İçindekiler

• Bellingshausen Denizi Üzerindeki Muazzam Boşluk
• Deniz Buzunun Azalması Dünyayı Nasıl Etkiliyor?
• Thwaites Buzulu ve Geri Dönüşü Olmayan Eşik

Gezegenimizin güney ucunda, insan gözünden uzak bir coğrafyada sessiz ve geri döndürülemez bir dönüşüm yaşanıyor. Antarktika'nın batı kıyılarında, yaklaşık Texas eyaleti ya da Fransa büyüklüğünde devasa bir deniz buzu kütlesinin bu kış mevsiminde hiç oluşmadığı tespit edildi. Uydu verileriyle ortaya koyulan bu sarsıcı tablo, kutup araştırmacılarını derin bir endişeye sevk etmiş durumda. Kıtanın çevresini saran ve küresel iklim dengesini koruyan bu donmuş örtünün geri gelmeyeceğine dair öngörüler, iklim krizinin ulaştığı boyutları bir kez daha hatırlatıyor. Beyaz kıtada alışık olduğumuz donma döngülerinin kırılması, sadece kutup canlılarını değil, tüm dünya denizlerini ve kıyı kentlerini etkileyecek bir zincirleme reaksiyonu tetikleme potansiyeline sahip.

Bellingshausen Denizi Üzerindeki Muazzam Boşluk

Güney yarımkürede mart ayından ekim ayına kadar devam eden çetin kış şartlarında, Antarktika Yarımadası'nın batı tarafındaki Bellingshausen Denizi'nde bu yıl beklenmedik bir manzara ortaya çıktı. Normal şartlarda bu dönemde hızla büyüyerek okyanusu kaplaması gereken yüzen deniz buzları, bu kez adeta ortadan kayboldu. Uydu üzerinden yapılan hassas gözlemler, 1991 ile 2020 yılları arasındaki ortalama buz miktarına kıyasla yaklaşık 650 bin kilometrekarelik bir alanın tamamen açık deniz halinde kaldığını gösteriyor. Tazmanya Üniversitesi'nde görev yapan deniz buzu ve okyanus etkileşimleri uzmanı Will Hobbs, bölgedeki durumun son dört yılda üç kez rekor seviyede düşük çıktığını belirterek, o bölgede artık eski düzen dahilinde deniz buzu oluşacağını düşünmediğini ifade ediyor. Bu ani kayıp, bilim dünyasında Antarktika'nın uzun vadeli istikrarını kaybettiği yönündeki şüpheleri kuvvetlendiriyor.

Deniz Buzunun Azalması Dünyayı Nasıl Etkiliyor?

Kutup bölgelerindeki erime süreçleri genellikle Kuzey Kutbu (Arktik) ile anılsa da güneydeki Antarktika son yıllarda çok daha ani ve öngörülemez değişimler sergilemeye başladı. 2016 yılında kırılan ilk olumsuz rekoru, sırasıyla 2022 ve 2023 yıllarında yaşanan daha büyük buz kayıpları izledi. Avustralya'daki Deniz ve Antarktika Çalışmaları Enstitüsü'nden fiziksel oşinograf Edward Doddridge, ısınan bir dünyada deniz buzu kaybının artık şaşırtıcı olmaktan çıkıp beklenen bir örüntü haline geldiğini dile getiriyor. Deniz buzlarının azalması, güneş ışınlarının okyanus tarafından doğrudan emilmesine yol açarak deniz suyu sıcaklıklarını daha da artırıyor. Bu durum, penguenler ve kriller gibi hassas kutup canlılarının yaşam alanlarını yok ederken, okyanus akıntılarını yavaşlatarak küresel hava durumunu altüst etme riski taşıyor.

Thwaites Buzulu ve Geri Dönüşü Olmayan Eşik

Eriyen deniz buzlarının yarattığı en büyük tehlikelerden biri de karadaki devasa buzulları okyanusun sıcak dalgalarına karşı korumasız bırakmasıdır. Kaybolan bu örtünün hemen aşağı kıyısında, bilim dünyasında "Kıyamet Buzulu" olarak da bilinen ünlü Thwaites Buzulu yer alıyor. Araştırmacılar, bu buzulu denize akmaktan koruyan devasa bir set görevi gören yüzen buz sahanlığının parçalanmak üzere olduğu konusunda acil uyarılar yayınladı. 1980'lerden bu yana hızla eriyen Thwaites Buzulu'nun tamamen çökmesi, küresel deniz seviyelerini önümüzdeki yüzyıllarda yaklaşık 65 santimetre yükseltebilecek bir potansiyele sahip. Batı Antarktika Buz Tabakası'nın bu şekilde çöküşe geçmesi, insanlığın iklim değişikliğiyle mücadelesinde asla aşmaması gereken o kritik geri dönüşü olmayan eşiklerden (tipping points) biri olarak kabul ediliyor.

Kaynak: livescience.com A Texas-size chunk of winter sea ice is missing from Antarctica — and it's probably not coming back

BilimBox Yorumu: Antarktika'da Texas büyüklüğünde bir buz tabakasının kış ortasında bile oluşamaması, gezegenimizin termostat sisteminin ağır bir hasar aldığının en somut göstergesi. Yıllarca Kuzey Kutbu'ndaki erimeyi konuşurken, Güney Kutbu'nun görece istikrarlı yapısına güveniyorduk; fakat doğa bize iklim krizinin hiçbir coğrafyayı teğet geçmediğini sert bir şekilde hatırlatıyor. Deniz buzu sadece donmuş bir su kütlesi değildir; okyanus ile atmosfer arasında devasa bir yalıtım kalkanıdır. Bu kalkanın ortadan kalkması, okyanus derinliklerindeki akıntı motorlarının durması ve küresel hava felaketlerinin sıklaşması anlamına geliyor. Kıyamet Buzulu olarak adlandırılan Thwaites'in önündeki bariyerlerin birer birer düşmesi ise sahil şeritlerinde yaşayan milyonlarca insan için geri sayımın başladığına işaret ediyor. Bu durum karşısında insanlığın karbon emisyonlarını azaltma konusundaki hantallığı, gelecekte haritaların yeniden çizilmesine neden olacak cinsten bir aymazlıktır. Bilim insanlarının "Artık orada buz oluşacağını sanmıyorum" şeklindeki çaresiz cümlesi, ekolojik dengenin kırılma noktasına ne kadar yakın olduğumuzun en net ilanıdır.