40 Yıllık Tıbbi Terim Tarih Oluyor: PCOS’un İsmi Resmen Değiştirildi

Dünyada her 8 kadından 1’ini etkilediği düşünülen hormonal hastalıklardan biri olan PCOS için tarihi bir karar alındı. Uzun yıllardır “Polikistik Over Sendromu” olarak bilinen hastalık artık “Poliendokrin Metabolik Over Sendromu” yani kısaca PMOS adıyla anılacak.

Uzmanlara göre bu değişiklik yalnızca isim güncellemesi değil; aynı zamanda hastalığın gerçekte ne olduğuna dair yanlış anlaşılmaları düzeltmeyi hedefleyen büyük bir bilimsel dönüşüm anlamına geliyor.

Kararın arkasında yıllar süren uluslararası çalışmalar, binlerce hasta ve sağlık çalışanının katıldığı anketler ile onlarca akademik kuruluşun ortak değerlendirmeleri bulunuyor. Süreci yöneten bilim insanları, eski ismin hem hastaları hem de doktorları yıllarca yanlış yönlendirdiğini söylüyor.

“Polikistik” İsmi Aslında Yanlıştı

Monash Üniversitesi’nden endokrinoloji uzmanı Prof. Dr. Helena Teede’ye göre “Polikistik Over Sendromu” adı bilimsel açıdan ciddi şekilde yanıltıcıydı. Çünkü hastalığın isminde geçen “kist” ifadesi, gerçekte durumun tam olarak ne olduğunu yansıtmıyordu.

1930’lu yıllarda hastalık ilk kez tanımlandığında doktorlar ameliyat sırasında yumurtalıklarda pürüzlü ve kabarık yapılar fark etmişti. O dönemde bu görüntülerin kist olduğu düşünülmüş ve hastalığa “polikistik over” adı verilmişti.

Ancak modern araştırmalar, PCOS hastalarında görülen yapıların gerçek kistler olmadığını ortaya koydu. Uzmanlar aslında burada “gelişimini tamamlayamayan foliküller” bulunduğunu belirtiyor.

Yani yumurtalık içerisindeki bazı yumurta hücreleri hormonal düzensizlikler nedeniyle tam olarak olgunlaşamıyor ve gelişim süreci yarıda kalıyor. Bu görüntü dışarıdan bakıldığında kiste benzese de teknik olarak gerçek bir kist sayılmıyor.

Gerçek yumurtalık kistleri büyüyebiliyor, patlayabiliyor, kanama yapabiliyor ve bazı durumlarda ameliyat gerektirebiliyor. Ancak araştırmalar, PMOS hastalarının bu tür patolojik kistlere normal insanlardan daha yatkın olmadığını gösteriyor.

Hastalık Sadece Yumurtalıkları Etkilemiyor

Uzmanlara göre eski isimdeki bir diğer büyük problem ise hastalığı yalnızca yumurtalıklarla ilişkilendirmesiydi. Oysa PMOS, çok daha geniş etkileri olan karmaşık bir hormonal ve metabolik sendrom olarak kabul ediliyor.

Hastalık; insülin direnci, kilo artışı, adet düzensizlikleri, cilt problemleri, aşırı tüylenme, saç dökülmesi, doğurganlık sorunları ve ruh sağlığı problemleriyle bağlantılı olabiliyor.

Bilim insanları, yıllarca hastalığın yalnızca jinekolojik bir problem gibi değerlendirilmesinin ciddi bilgi eksikliklerine yol açtığını söylüyor. Özellikle metabolizma ve endokrinoloji alanında çalışan doktorların konuya yeterince dahil olmaması nedeniyle birçok hasta geç tanı aldı.

Tahminlere göre PMOS hastalarının yaklaşık yüzde 70’i hâlâ teşhis edilmemiş durumda.

İsim Değişikliği Nasıl Kararlaştırıldı?

Yeni isim kararı kapalı kapılar ardında alınmadı. Araştırmacılar dünya genelinde binlerce hasta, doktor ve sağlık uzmanıyla görüşmeler yaptı. Sürece toplam 56 akademik, klinik ve hasta kuruluşu katıldı.

Uzmanlar yalnızca yeni bir isim seçmekle kalmadı; aynı zamanda bu ismin toplum üzerindeki etkilerini de değerlendirdi.

Örneğin bazı uzmanlar “reproductive” yani “üreme” kelimesinin kullanılmasını önerdi. Ancak bunun özellikle bazı toplumlarda kadınlar üzerinde damgalayıcı bir etki oluşturabileceği düşünüldü.

Prof. Teede’ye göre bazı kültürlerde kadınların değeri doğurganlık üzerinden değerlendiriliyor. Bu nedenle doğrudan doğurganlık sorununa vurgu yapan bir isim, hastalar üzerinde psikolojik baskı yaratabilir.

Sonuç olarak “polyendocrine metabolic ovarian syndrome” yani “Poliendokrin Metabolik Over Sendromu” isminde karar kılındı. Bu isim, hastalığın hem hormonal hem metabolik yönünü daha doğru şekilde ifade ediyor.

Yeni İsim Tıp Dünyasını Değiştirebilir

Uzmanlara göre isim değişikliği yalnızca terminolojik bir güncelleme değil. Bu dönüşüm, hastalığın nasıl araştırıldığı ve nasıl tedavi edildiği üzerinde de büyük etki yaratabilir.

Şimdiye kadar araştırmaların büyük kısmı doğurganlık ve yumurtalık problemlerine odaklanıyordu. Ancak yeni yaklaşım, metabolik sağlık, insülin direnci ve ruh sağlığı gibi alanların da daha fazla önem kazanmasını sağlayabilir.

Ayrıca uzmanlar, yeni ismin doktorların hastalığı daha erken fark etmesine yardımcı olabileceğini düşünüyor. Çünkü eski isim birçok kişide yanlış şekilde yalnızca “yumurtalık kisti” algısı oluşturuyordu.

Erkeklerde Benzer Bir Durum Olabilir mi?

Bazı araştırmacılar, PMOS’un erkeklerde görülebilecek benzer hormonal durumlarla bağlantılı olup olmadığını da incelemeye başladı. Özellikle düşük androjen seviyeleri, erken saç dökülmesi, insülin direnci ve metabolik sorunlar bazı erkeklerde dikkat çekiyor.

Ancak Prof. Teede, şu an için erkeklerde görülen bu durumları doğrudan PMOS’un bir versiyonu olarak tanımlamanın erken olduğunu söylüyor.

Bilim insanlarına göre erkeklerde benzer metabolik belirtiler görülse bile kadınlardaki üreme sistemiyle bağlantılı etkiler birebir aynı değil.

Yeni Dönemde Terminoloji de Değişecek

Araştırmacılar bundan sonraki süreçte yalnızca hastalığın adını değil, teşhis sırasında kullanılan bazı tıbbi terimleri de değiştirmeyi planlıyor.

Örneğin ultrason incelemelerinde kullanılan “polikistik over görünümü” ifadesinin de yeniden düzenlenmesi bekleniyor. Çünkü uzmanlar artık burada görülen yapıların gerçek kist değil, gelişimini tamamlayamayan foliküller olduğunu vurguluyor.

Önümüzdeki üç yıl içerisinde yeni terminolojinin dünya genelinde sağlık sistemlerine adapte edilmesi hedefleniyor.

Gökhan Yalta’nın yorumu: Bu değişiklik, tıp dünyasında isimlerin ne kadar önemli olduğunu gösteren dikkat çekici örneklerden biri oldu. Çünkü yanlış bir isim, yalnızca terminolojik hata yaratmıyor; aynı zamanda milyonlarca insanın hastalığı algılayış biçimini de etkiliyor. PMOS adı, hastalığın hormonal ve metabolik yönünü daha net ifade ettiği için hem teşhis hem de toplum farkındalığı açısından çok daha doğru bir yaklaşım olabilir.

Kaynak: The Lancet dergisinde yayımlanan “Polyendocrine metabolic ovarian syndrome, the new name for polycystic ovary syndrome” başlıklı uluslararası araştırma ve Monash Üniversitesi uzmanlarının açıklamaları.