Bilim İnsanları Uyardı: Soluduğumuz Havada Gizemli Silikon Kirliliği Tespit Edildi

Bilim insanları, dünya genelindeki şehirlerde, kırsal alanlarda ve hatta ormanlık bölgelerde beklenmedik derecede yüksek seviyelerde silikon bazlı kimyasal kirleticiler tespit etti. “Metilsiloksanlar” olarak bilinen bu maddelerin büyük bölümünün araç egzozlarından kaynaklandığı düşünülüyor. Araştırmacılara göre motor yağlarında kullanılan katkı maddeleri, yanma sırasında tamamen parçalanmadan atmosfere karışıyor ve insanlar bu bileşikleri her gün farkında olmadan soluyor olabilir.

Çalışma, Hollanda’daki Utrecht Üniversitesi ile Groningen Üniversitesi’nden araştırmacılar tarafından yürütüldü ve saygın bilim dergilerinden Atmospheric Chemistry and Physics’te yayımlandı. Elde edilen sonuçlar, hava kirliliği konusunda bugüne kadar yeterince dikkat çekmeyen yeni bir tehdidi gündeme taşıdı.

Dünyanın Her Yerinde Gizlenen Silikon Kirliliği

PFAS kimyasalları ve mikroplastikler son yıllarda çevre kirliliğinin en büyük sorunlarından biri olarak görülüyor. Ancak metilsiloksanlar, benzer ölçekte yaygın olmalarına rağmen şimdiye kadar çok daha az incelendi. Su itici özelliklere sahip olan bu silikon bazlı bileşikler, genellikle yağlayıcı ürünlerde, kozmetiklerde ve endüstriyel malzemelerde kullanılıyor.

Uzun süre boyunca bilim insanları, atmosferde tespit edilen metilsiloksanların çoğunlukla kozmetik ürünlerden veya sanayi kaynaklı buharlaşma sonucu ortaya çıktığını düşünüyordu. Ancak son yıllarda yapılan çalışmalar, gemiler ve motorlu araçların da farklı türde metilsiloksanlar yaydığını ortaya koydu.

Yeni araştırma ise durumun sanıldığından çok daha ciddi olabileceğini gösteriyor. Çünkü büyük moleküllü metilsiloksanlar yalnızca yoğun trafik bulunan bölgelerde değil; kırsal alanlarda, kıyı bölgelerinde ve ormanlarda da tespit edildi. Bu da söz konusu kirleticilerin atmosfer boyunca geniş alanlara yayıldığını ortaya koyuyor.

Araştırmayı yöneten isimlerden Utrecht Üniversitesi öğretim üyesi Rupert Holzinger, atmosferdeki metilsiloksan yoğunluğunun tahmin edilenden çok daha yüksek olduğunu belirtti. Araştırmaya göre bu maddeler, atmosferdeki organik aerosol kütlesinin yüzde 2 ila 4,3’ünü oluşturuyor. Bu oran, onları havadaki en yaygın sentetik bileşiklerden biri haline getiriyor.

Motor Yağları Bu Kimyasalları Havaya Nasıl Taşıyor?

Metilsiloksanlar, motor yağlarına sürtünmeyi azaltmak ve parçaların daha verimli çalışmasını sağlamak amacıyla ekleniyor. Ancak motor çalışırken pistonlar ve diğer hareketli parçalar sürekli yağlama gerektiriyor. Bu süreçte küçük miktarlarda motor yağı yanma odasına sızabiliyor.

Metilsiloksanlar yüksek sıcaklıklara karşı son derece dayanıklı olduğu için motor içindeki yoğun yanma koşullarında tamamen parçalanmıyor. Sonuç olarak bazı moleküller egzoz gazlarıyla birlikte doğrudan atmosfere salınıyor.

Araştırmacılar, bu kimyasalların egzoz yoluyla atmosfere karışmasının düşündüklerinden çok daha büyük bir çevresel etki yarattığını ifade ediyor. Özellikle yoğun trafik bulunan bölgelerde ölçülen değerler dikkat çekici seviyelere ulaştı.

En Yüksek Seviyeler Şehirlerde Ölçüldü

Araştırma kapsamında Brezilya, Hollanda ve Litvanya’daki farklı bölgelerden hava örnekleri toplandı. Böylece farklı iklim koşulları ve ekonomik bölgeler karşılaştırılabildi.

En yüksek metilsiloksan yoğunluğu Brezilya’nın São Paulo kentinde ölçüldü. Burada metreküp başına 98 nanogramlık değer kaydedildi. En düşük seviyeler ise Litvanya’daki Rugsteliskis ormanlarında görüldü ve ölçümler 0,9 nanogram seviyesinde gerçekleşti.

Hollanda’nın kırsal Cabauw köyünde ise metreküp başına yaklaşık 2 nanogramlık yoğunluk ölçüldü. Bu sonuçlar, kirliliğin yalnızca büyük şehirlerle sınırlı olmadığını açık biçimde ortaya koyuyor.

Bilim insanlarına göre metilsiloksanların atmosferde bu kadar yaygın olması, insanların neredeyse sürekli olarak bu maddeleri soluduğu anlamına geliyor.

İnsan Sağlığı İçin Büyük Bir Risk Olabilir

Araştırmacılar, metilsiloksanların uzun vadeli sağlık etkilerinin henüz tam olarak bilinmediğini vurguluyor. Ancak günlük solunum yoluyla alınan miktarın PFAS ve mikroplastiklerden bile fazla olabileceği tahmin ediliyor.

Rupert Holzinger’e göre bu durum acil sağlık araştırmaları yapılmasını zorunlu hale getiriyor. Çünkü insanların bu kimyasallara sürekli maruz kalması, gelecekte yeni sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına neden olabilir.

Bilim insanları ayrıca bu maddelerin yalnızca insan sağlığını değil, iklim sistemlerini de etkileyebileceğini düşünüyor. Metilsiloksanlar aerosol parçacıklarının özelliklerini değiştirerek bulut oluşum süreçlerine müdahale edebilir.

Örneğin bu kimyasallar aerosol yüzey gerilimini değiştirerek bulut damlacıklarının oluşumunu etkileyebilir. Ayrıca atmosferde buz kristallerinin oluşum sürecine müdahale ederek iklim davranışlarını değiştirme potansiyeline sahip olabilirler.

Kimyasallar Atmosferde Uzun Süre Kalabiliyor

Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri de metilsiloksanların atmosferde oldukça kararlı davranması oldu. Araştırmacılar, bu kimyasalların motor yağlarında bulunan uzun zincirli hidrokarbonlarla benzer şekilde yayıldığını belirledi.

Ancak hidrokarbonlar atmosferde ilerledikçe hızla azalırken, metilsiloksanların büyük kısmı bozulmadan kalmaya devam etti. Bu durum, söz konusu kimyasalların uzun mesafeler boyunca taşınabileceğini gösteriyor.

Bilim insanları, atmosferde bu kadar kalıcı olan silikon bazlı kirleticilerin gelecekte çevre politikalarında önemli bir tartışma konusu haline gelebileceğini düşünüyor.

Gökhan Yalta’nın Yorumu

Bu araştırma, modern hava kirliliğinin artık yalnızca duman ve karbon salımından ibaret olmadığını gösteriyor. Günlük yaşamda sıradan kabul edilen motor yağları ve endüstriyel kimyasallar, fark edilmeden küresel ölçekte yeni bir çevre sorununa dönüşmüş olabilir. Özellikle bu maddelerin şehirlerden ormanlık alanlara kadar taşınabilmesi, atmosferin düşündüğümüzden çok daha hassas bir kimyasal dengeye sahip olduğunu ortaya koyuyor.

Önümüzdeki yıllarda metilsiloksanlarla ilgili sağlık araştırmalarının hız kazanması muhtemel görünüyor. Eğer uzun vadeli etkiler ciddi çıkarsa, otomotiv ve sanayi sektöründe kullanılan birçok katkı maddesi yeniden değerlendirmeye alınabilir.

Kaynak: Atmospheric Chemistry and Physics