Mikroplastikler Sandığımızdan Daha Tehlikeli Çıktı: Atmosferi Isıtarak Küresel Isınmayı Hızlandırıyorlar

Mikroplastikler uzun yıllardır okyanuslarda, göllerde, toprakta ve hatta insan vücudunda bulunmaları nedeniyle çevre biliminin en büyük sorunlarından biri olarak görülüyordu. Ancak yeni yayımlanan bir araştırma, bu görünmez plastik parçacıklarının yalnızca çevreyi kirletmekle kalmadığını, aynı zamanda küresel ısınmayı da doğrudan hızlandırdığını ortaya koydu.

Nature Climate Change dergisinde yayımlanan çalışmaya göre mikroplastikler atmosferde güneş ışığını ve radyasyonu emerek ısı tutuyor. Bilim insanları, bu etkinin küçük görünmesine rağmen küresel iklim sistemi üzerinde daha önce fark edilmeyen yeni bir tehdit oluşturduğunu söylüyor.

Araştırmaya göre özellikle koyu renkli mikroplastikler atmosferde adeta minik ısı emiciler gibi davranıyor. Açık renkli bazı parçacıklar güneş ışığını uzaya geri yansıtabilse de, genel etki belirgin şekilde ısınma yönünde gerçekleşiyor.

Mikroplastikler Atmosferde Ne Yapıyor?

Bilim insanları uzun süredir plastik atıkların parçalanarak mikroplastiklere dönüştüğünü biliyordu. Bu parçacıklar rüzgarlarla taşınabiliyor, okyanuslardan havaya karışabiliyor ve hatta binlerce metre yükseğe kadar ulaşabiliyor.

Ancak şimdiye kadar atmosferdeki bu plastik parçacıklarının iklim üzerindeki etkisi net olarak anlaşılmamıştı. Yeni araştırma, mikroplastiklerin yalnızca sağlık tehdidi olmadığını, aynı zamanda doğrudan iklim değişikliğine katkıda bulunduğunu gösterdi.

Duke Üniversitesi Yer Bilimleri Profesörü Drew Shindell liderliğindeki ekip, plastik parçacıklarının güneş ışığıyla nasıl etkileşime girdiğini laboratuvar ortamında detaylı şekilde analiz etti.

Elde edilen sonuçlar, mikroplastiklerin atmosferde düşündüğümüzden çok daha aktif bir rol oynadığını ortaya koydu.

Koyu Renkli Plastik Parçacıkları Isıyı Emiyor

Araştırmaya göre çok açık renkli plastikler güneş ışığını bir miktar uzaya geri yansıtıyor. Bu durum teorik olarak hafif bir soğutma etkisi yaratabiliyor.

Fakat koyu renkli plastik parçacıkları tam tersine güneş ışığını ve radyasyonu emiyor. Sonuç olarak atmosferde ek bir ısı birikimi meydana geliyor.

Bilim insanları yaptıkları analizlerde, mikroplastiklerin yarattığı ısınma etkisinin soğutma etkisinden yaklaşık beş kat daha güçlü olduğunu belirledi.

Bu bulgu, mikroplastikleri daha önce fark edilmeyen yeni bir küresel ısınma faktörü haline getiriyor.

Plastikler Atmosferde Zamanla Daha da Koyulaşıyor

Araştırmanın en dikkat çekici bölümlerinden biri ise plastiklerin atmosferde zamanla renk değiştirmesi oldu.

Şanghay’daki araştırmacılar farklı renklerdeki plastik parçacıklarını güneş ışığı altında inceleyerek zaman içinde nasıl davrandıklarını analiz etti.

Sonuçlar, başlangıçta açık renkli olan plastiklerin bile zamanla sararıp koyulaştığını gösterdi. Bu durum onların daha fazla ısı emmesine neden oluyor.

Bilim insanları bunu, araç ön camına bırakılan plastik kartların zamanla sararmasına benzetiyor. Güneş ışığına sürekli maruz kalan plastikler kimyasal değişime uğrayarak daha koyu hale geliyor.

Bu da atmosferde dolaşan mikroplastiklerin zaman geçtikçe daha fazla ısı tutabileceği anlamına geliyor.

Mikroplastikler Nereden Geliyor?

Mikroplastikler çoğunlukla büyük plastik atıkların parçalanmasıyla oluşuyor. Şişeler, poşetler, ambalajlar ve sentetik kumaşlar zamanla aşınarak mikroskobik parçacıklara dönüşüyor.

Bunun yanında bazı ürünlerde mikroplastikler doğrudan üretiliyor. Özellikle eski nesil bazı yüz temizleme ürünleri, duş jelleri ve kozmetiklerde kullanılan minik plastik boncuklar bunun örnekleri arasında yer alıyor.

Bilim insanlarına göre genişliği 1 mikrometre ile 5 milimetre arasındaki plastikler mikroplastik olarak sınıflandırılıyor. Daha küçük olan parçacıklar ise nanoplastik olarak adlandırılıyor.

Bu parçacıklar o kadar küçük ki yalnızca suya değil, havaya da kolayca karışabiliyor.

Gerçek Etki Muhtemelen Daha Büyük Olabilir

Araştırmacılar, mevcut hesaplamaların hâlâ önemli belirsizlikler içerdiğini vurguluyor. Çünkü atmosferde tam olarak ne kadar mikroplastik bulunduğu bilinmiyor.

Şimdiye kadar yapılan ölçümlerin çoğu yer seviyesinde gerçekleştirildi. Oysa iklim sistemi yalnızca yere yakın bölgelerden değil, atmosferin tüm katmanlarından etkileniyor.

Bu nedenle bilim insanları atmosferin üst seviyelerinde düşündüğümüzden çok daha fazla mikroplastik bulunabileceğini söylüyor.

Eğer bu doğruysa, mikroplastiklerin küresel ısınmaya katkısı gelecekte daha yüksek seviyelerde hesaplanabilir.

Fosil Yakıtlar Hâlâ Ana Tehlike Ama Plastik Sorunu Büyüyor

Uzmanlar, mikroplastiklerin yarattığı etkinin hâlâ karbondioksit kadar büyük olmadığını belirtiyor. Mevcut verilere göre plastik parçacıklarının iklim etkisi küçük bir ülkenin emisyonlarına benzer seviyede hesaplanıyor.

Ancak bilim insanları burada önemli olanın toplam etki değil, yeni bir küresel ısınma kaynağının keşfedilmiş olması olduğunu söylüyor.

Araştırmacılar, plastik atıkların çevreye karışmasını önlemenin artık yalnızca doğa koruma açısından değil, iklim değişikliğiyle mücadele açısından da kritik hale geldiğini vurguluyor.

Gökhan Yalta’nın yorumu: Mikroplastikler yıllardır yalnızca çevre kirliliği ve sağlık riski üzerinden tartışılıyordu. Ancak bu araştırma, plastik kirliliğinin iklim sistemiyle doğrudan bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor. Özellikle atmosferdeki mikroplastik miktarı tam olarak bilinmediği için, gelecekte bu etkinin düşündüğümüzden daha ciddi olduğu anlaşılabilir. Bu çalışma, plastik atıkların yalnızca denizleri değil, gezegenin enerji dengesini de etkilediğini gösteren önemli bir uyarı niteliğinde.

Kaynak: Nature Climate Change dergisinde yayımlanan mikroplastiklerin atmosferik ısınma etkisini inceleyen araştırma ve Duke Üniversitesi bilim insanlarının açıklamaları.