Stonehenge’in Ahşap Prototipi Bulundu: Gizemli Taşlardan 500 Yıl Önce Kurulmuş

Hızlı Erişim / İçindekiler

• Bulford Alanındaki Direk Delikleri Ne Anlama Geliyor?
• Taş Devri İnsanlarının Kusursuz Astronomi Hesapları
• Antik Ritüeller ve Şölen Çukurlarının Şifresi
• Devasa Bir Mühendislik Harikasının İlk Taslağı

İngiltere’nin güneybatısında yer alan ve insanlık tarihinin en ikonik yapılarından biri kabul edilen Stonehenge, asırlardır gizemini korumayı sürdürüyor. Dev kütlelerin oraya nasıl taşındığı ve hangi amaçla göğe doğru yükseltildiği tartışılırken, yakınlarda yapılan yeni bir kazı ezberleri tamamen bozdu. İngiliz Savunma Bakanlığı kontrolündeki topraklarda yürütülen araştırmalar, taş anıtın yükseldiği alandan sadece birkaç kilometre ötede, ondan çok daha eski bir ahşap yapının izlerini ortaya çıkardı. Günümüze sadece toprakta bıraktığı çürüme lekeleri ulaşan iki dev ahşap direk, Taş Devri insanlarının gökyüzü olaylarını takip etmek için taşlardan beş asır önce harekete geçtiğini gösteriyor. Bu durum, Stonehenge'in gökten zembille inmediğini, arkasında çok daha köklü bir ön hazırlık evresi bulunduğunu tescilledi.

Bulford Alanındaki Direk Delikleri Ne Anlama Geliyor?

Wessex Archaeology adlı bağımsız araştırma kuruluşundan uzmanlar, Salisbury Ovası yakınlarındaki Bulford köyü kırsalında 2015 yılından bu yana titiz bir çalışma yürütüyordu. Yapılan kazılarda, aralarında yaklaşık 120 metre mesafe bulunan iki büyük ahşap direğe ait çukurlar saptandı. Ahşap malzeme zaman içinde tamamen çürüyüp yok olsa da toprağın kimyasal yapısında bıraktığı kalıntılar, anıtın devasa boyutlarını netleştirdi. Elde edilen bulgular, bu ahşap düzeneğin Stonehenge’in o meşhur devasa dikilitaşlarından tam 500 yıl önce inşa edildiğine işaret ediyor. Bölgede yapılan arkeoloji haberleri araştırmaları, bu ahşap yapının kalıcı taş anıt dikilmeden önce geçici bir dini merkez ya da prototip olarak kullanıldığı fikrini kuvvetlendirdi.

Kazı başkanı arkeolog Phil Harding, düzenlediği basın toplantısında bu keşfin neolitik dönem insanına bakış açımızı değiştirmesi gerektiğini belirtti. Harding, o dönem insanlarının ufkunu ve yeteneklerini hafife aldığımızı, oysa ellerindeki ilkel imkanlarla ufuk çizgisini kusursuz şekilde analiz edebildiklerini aktardı. Bölgedeki koruma alanı içerisinde daha önce de topraktan yapılma iki "henge" (çember şeklinde hendek ve set) ile yaklaşık 5 bin yıl öncesine tarihlenen onlarca Neolitik çukur saptanmıştı. Çukurların içinden çıkan hayvan kemikleri, çömlek parçaları ve odun kömürü kalıntıları, bu alanın Stonehenge'in ilk evresiyle eş zamanlı bir hareketliliğe ev sahipliği yaptığını doğruladı.

Taş Devri İnsanlarının Kusursuz Astronomi Hesapları

Kalıntıları inceleyen uzman ekibin yaptığı eksen hesaplamaları, iki direğin yerleştirilme geometrisinin tesadüfi olmadığını kanıtladı. Direklerin oluşturduğu hat, yaz gündönümünde güneşin doğduğu nokta ile tam altı ay sonra, yani kış gündönümünde güneşin battığı noktayı mükemmel bir düzlemde birbirine bağlıyordu. Bugün Stonehenge’i dünya çapında bir cazibe merkezi haline getiren o meşhur astronomik hizalamanın birebir aynısı, 500 yıl önce bu ahşap direkler vasıtasıyla hayata geçirilmişti. Bu durum, Neolitik toplulukların astronomi bilgisinin ve takvim oluşturma becerisinin, devasa taş blokları taşımaya başlamadan çok önce olgunlaştığını net bir şekilde belgeliyor.

Gündönümlerinin antik toplumlar için sadece mevsimsel geçişleri ifade etmediği, tamamen inanç sistemiyle örülü olduğu biliniyor. Wessex Archaeology araştırmacılarından Matt Leivers, gündönümü kavramının o dönem insanı için dinle eş anlamlı olduğunu ifade etti. Bulford'da ve ardından Stonehenge'de gördüğümüz bu mimari çabalar, sadece zamanın akışını kaydetme arzusu taşımıyordu. Kozmik düzenin bozulmamasını sağlama, doğanın döngüsünü garanti altına alma ve tanrıları memnun etme gayesi taşıyan kolektif bir ibadet biçimi söz konusuydu. Güneşin gökyüzündeki hareketini yeryüzünde sabitleme arzusu, tarih öncesi toplulukların en büyük motivasyon kaynağı haline gelmişti.

Antik Ritüeller ve Şölen Çukurlarının Şifresi

Bulford sahasındaki çukurlarda bulunan yoğun hayvan kemikleri ve şölen kalıntıları, alanın dönemsel olarak çok büyük kitleleri ağırladığına işaret ediyor. İnsanlar, gündönümü ayinleri için uzak bölgelerden gelerek burada toplu ritüeller gerçekleştiriyor ve devasa ziyafetler düzenliyordu. Benzer şölen izlerine Stonehenge çevresinde de rastlanması, iki alan arasındaki kültürel ve dini bağın ne kadar organik olduğunu gösteren başka bir detaydır. Düzenlenen bu kitlesel festivaller, topluluklar arasındaki sosyal bağları pekiştirirken, astronomik gözlemlerin nesilden nesle aktarılmasına da zemin hazırlıyordu.

Stonehenge’deki son kazılarda antik kremasyon (yakma) izlerine rastlanması, taş yapının zamanla bir mezarlık alanına dönüştüğünü düşündürmüştü. Eğer bu varsayım doğruysa, kış gündönümündeki gün batımı hizalaması, en karanlık günlerin ardından günlerin yeniden uzamasını, yani bir nevi "yeniden doğuşu" simgeliyordu. Ancak Bulford’daki ahşap anıt alanında şu ana kadar hiçbir insan kemiğine veya mezar izine rastlanmadı. Bu durum, Bulford'un tamamen göksel gözlemlere ve yaşam odaklı dini törenlere adanmış bir ön merkez olduğunu, ölüm kültünün ise daha sonraki dönemlerde taş anıtla birlikte geliştiğini düşündürüyor.

Devasa Bir Mühendislik Harikasının İlk Taslağı

Araştırmaya dışarıdan destek veren Exeter Üniversitesi arkeologlarından Susan Greaney, yeni bulguların bölgenin tarih öncesi çağlardaki önemini bir kez daha kanıtladığını vurguladı. Taşların dikilmesinden yarım asır önce böyle sade ama işlevsel ahşap yapıların kurulmuş olmasını büyüleyici bulan Greaney, bunun bölgedeki kutsal coğrafyanın gelişim aşamalarını gösterdiğini belirtti. Bağımsız uzman Amanda Chadburn ise konuya daha teknik bir boyut getirerek, Bulford’daki yapının Stonehenge için geçici bir "maket" veya deneme alanı olabileceğini öne sürdü. Stonehenge gibi devasa ve karmaşık bir mühendislik projesine girişmeden önce, neolitik mimarların işin mantığını kavrayabilecekleri küçük ölçekli denemeler yapmaları gerekiyordu.

Ahşap direkler vasıtasıyla gökyüzü hareketlerini kusursuzca simüle etmeyi başaran antik ustalar, aldıkları bu başarılı sonuçların ardından projeyi büyüterek kalıcı taş formuna dönüştürmeye karar vermiş olabilirler. Her ne kadar probenesid gibi eski tıp formüllerinin keşfi gibi arkeolojide de eski sahalar yeni tekniklerle incelense de bu ahşap keşfi, mühendislik tarihinin en eski AR-GE çalışmalarından biriyle karşı karşıya olduğumuzu fısıldıyor. Taş anıtın gölgesinde kalmış bu ahşap atalar, insanlığın göğe bakma ve evreni anlama arzusunun taşlardan çok daha eskiye, ahşabın liflerine kazındığını gösteriyor.

Kaynak: livescience.com 'This was a pioneering achievement': Stone Age people put up posts to observe the solstices near Stonehenge long before the stones of sacred site were placed

BilimBox Yorumu: Stonehenge gibi devasa bir yapının arkasında bir "deneme sürümü" olabileceği fikri, tarih öncesi insanların ilkel yaşam sürdüğü algısını tamamen yıkan bir gelişmedir. Genelde bu tarz anıtların bir anda, mistik bir ilhamla inşa edildiği düşünülür. Oysa Bulford’daki ahşap direkler, karşımızda çok ciddi bir gözlem, veri toplama ve mühendislik planlaması olduğunu kanıtlıyor. Taş Devri insanları, taşları yontup taşımaya başlamadan 500 yıl önce, evrenin ritmini ahşap direklerle çözmüştü. Bu durum, bilimin ve gözlemin insanlık tarihindeki köklerinin ne kadar derine indiğini gösteren harika bir tablodur. Mimari evrimin bu ahşap halkası, gelecekte yapılacak kazılarda Stonehenge çevresinde daha pek çok geçici üssün ve ilk taslağın bulunabileceğinin sinyalini veriyor. İnsanlık, kalıcı olanı inşa etmeden önce geçici olanda ustalaşmayı her zaman bilmiştir.