Denizden Çıkan Miğferlerde Akdeniz Gizemi: Roma Eseri Sanılan Buluntular Orta Çağ Silah Ticaretini Deşifre Etti

Hızlı Erişim / İçindekiler

• Roma Sanılan Hazinenin Gerçek Kimliği
• Batı Akdeniz’in En Büyük Orta Çağ Miğfer Keşfi
• Radyokarbon Analizleri ve Kayıp Tasarımın Keşfi
• Korsanlık, Savaşlar ve Akdeniz’in Askeri Lojistiği

Deniz tabanı, yüzyıllar boyunca insanlık tarihinin en gizemli sırlarını saklayan devasa bir arşiv işlevi görür. Bu arşivden çıkan bazı parçalar ise bildiğimiz tarihi tamamen baştan yazacak güce sahiptir. İspanya kıyılarında onlarca yıldır Roma İmparatorluğu dönemine ait olduğu düşünülen 43 adet demir miğfer, modern bilimin imkanlarıyla yeniden incelendiğinde ezber bozan bir gerçekle karşılaşıldı. Antik Çağ lezyoneri miğferleri olarak sınıflandırılan bu askeri teçhizatın, aslında Akdeniz’de korsanlığın ve amansız deniz savaşlarının zirve yaptığı Orta Çağ dönemine ait olduğu anlaşıldı. Bu çarpıcı keşif, sadece bir grup eserin yaşını düzeltmekle kalmadı; aynı zamanda Akdeniz güçlerini birbirine bağlayan, bugüne kadar karanlıkta kalmış devasa bir silah ticareti ağını da gün yüzüne çıkardı.

Roma Sanılan Hazinenin Gerçek Kimliği

Alicante Üniversitesi (UA) liderliğinde yürütülen uluslararası bir araştırma ekibi, 1990 yılında İspanya'nın doğu kıyısındaki Benicarló yakınlarında bulunan Piedras de la Barbada sualtı arkeolojik gelişmeler sahasından çıkarılan 43 miğferi yeniden masaya yatırdı. Cambridge University Press tarafından basılan saygın Antiquity dergisinde yayımlanan sonuçlar, akademik dünyada şok etkisi yarattı. Miğferlerin 14. yüzyılın sonları ile 15. yüzyılın başları arasında üretildiği kesinleşti. Bu durum, arkeoloji literatüründe uzun süredir kabul gören Roma dönemi sınıflandırmasını tamamen geçeriz kıldı.

Alicante Üniversitesi ve Salerno Üniversitesinin ortak danışmanlığında doktora çalışmalarını sürdüren Manuel Frallicciardi’nin öncülük ettiği bu araştırma, geçmişte yapılan yüzeysel incelemelerin nasıl büyük yanılgılara yol açabileceğini kanıtladı. Miğferlerin tasarımı, Geç Roma dönemi modellerini andıran unsurlara sahipti. Aynı zamanda klasik antik geleneklerden ilham alan Orta Çağ esintileri de taşıyordu. Bu melez yapı, ilk uzmanları yanıltarak eserlerin hanesine bin yıllık bir yaş yaşlılığı eklemişti. Ancak gelişen analiz teknolojileri, bu tarihi hatayı düzelterek yerine çok daha dinamik bir Orta Çağ ticaret öyküsü koydu.

Batı Akdeniz’in En Büyük Orta Çağ Miğfer Keşfi

Bu muazzam koleksiyonun gün ışığına çıkışı tamamen bir tesadüf eseri gerçekleşti. Bölgede avlanan yerel balıkçılar, ağlarına takılan devasa iki metal kütleyi teknelerine çekti. Yüzyıllar boyunca deniz suyundaki korozyon nedeniyle adeta birbirine kaynayan ve metal birer kaya bloğuna dönüşen bu kütlelerin içi incelendiğinde, tarihin en büyük demir miğfer zulası keşfedildi. Arkeologlar, deniz kazasının yaşandığı dönemdeki orijinal sevkiyatın çok daha fazla parça içerdiğini tahmin ediyor. Fakat bu haliyle bile kurtarılan 43 miğfer, Batı Akdeniz genelinde bugüne kadar bir arada bulunmuş en büyük Orta Çağ miğfer definesi olma unvanını taşıyor.

Alicante Üniversitesinde öğretim görevlisi ve projenin eş direktörü olan Raimon Graells, buluntunun öneminin sadece miğferlerin fiziksel varlığıyla sınırlı olmadığını belirtti. Graells, doğrudan doğruya çok büyük ölçekli bir askeri silah ticaretinin ilk somut kanıtıyla karşı karşıya olduklarını açıkladı. Bu keşif, o dönemdeki ticari iletişim ağlarının tahmin edilenden çok daha karmaşık ve organize işlediğini gösteriyor. Veriler, bugünkü Valencia Bölgesi kıyıları ile Kuzey İtalya’nın Cenova gibi dönemin en güçlü deniz ticareti ve finans merkezleri arasında yoğun bir askeri malzeme akışı olduğunu doğruluyor.

Radyokarbon Analizleri ve Kayıp Tasarımın Keşfi

Araştırmanın başarıya ulaşmasındaki en büyük pay, Alicante Üniversitesinde geliştirilen ve daha önce bu tip Orta Çağ silahları üzerinde hiç denenmemiş olan özel bir analitik yöntem oldu. Bilim insanları bu yöntemi, bazı miğferlerin iç kısmında mucizevi bir şekilde korunmuş olan kumaş astar parçalarının radyokarbon (Karbon-14) tarihlendirmesiyle birleştirdi. Sualtında miğferlerin çevresini saran çamur, tortu ve mineral birikintileri, adeta doğal birer vakumlu mühür görevi görerek normal şartlarda çoktan çürümesi gereken organik tekstil kalıntılarını günümüze ulaştırdı.

Kumaşlar üzerinde yapılan testler, miğferlerin askeri teknoloji tarihinde daha önce hiç belgelenmemiş, adeta "kayıp bir geçiş dönemine" ait olduğunu gösterdi. Araştırmacı Frallicciardi, dünya genelindeki müzeleri ve arşivleri taradığında bu miğferlerin tam bir benzerine rastlayamadığını ifade etti. Sadece 14. yüzyıl İngiliz el yazmalarındaki bazı çizimlerde uzak benzerlikler yakalanabildi. Bu durum, miğferlerin askeri teknolojide sonraki nesillere doğrudan bir soy bırakmadan silinip giden, çok kısa ömürlü ve nadir bir tasarıma ait olduğunu kesinleştirdi.

Korsanlık, Savaşlar ve Akdeniz’in Askeri Lojistiği

Uzmanların teorisine göre, bu 43 miğfer tek bir ticari kargonun parçasıydı. Yaklaşık altı metre derinlikte yer alan buluntu sahasının, o dönemde bir dalgakıran veya ilkel bir iskele olarak kullanılan bölgenin hemen yanında yer alması dikkat çekiyor. Büyük olasılıkla, miğferler gemiye yüklenirken ya da gemiden indirilirken yaşanan bir vinç veya lojistik kaza sonucunda denize döküldü. Kazanın hemen ardından bazı parçalar hızla kumun altına gömüldüğü için, dönemin insanları bu değerli yükü geri çıkarmayı başaramadı ve askeri kargo yüzyıllar boyunca keşfedilmeyi bekledi.

Peki bu kadar çok miğfere neden ihtiyaç duyulmuştu? 14. yüzyılın ortaları ve 15. yüzyılın başları, Akdeniz tarihinin en çalkantılı dönemlerinden biriydi. İslam kökenli korsanların Valencia kıyılarındaki baskınları koruma ihtiyacını hat safhaya çıkarmıştı. Artan militarizm, hem yerel milis güçleri hem de Valencia Krallığı'na bağlı ordular için muazzam bir savunma ekipmanı talebi yaratmıştı. İtalya'dan sipariş edilen ve muhtemelen sahil sınır hattını savunacak olan birliklere giden bu askeri kargo, denizcilik tarihinin, lojistiğin ve Orta Çağ'ın acımasız savaş ekonomisinin en somut belgesi olarak artık tarih kitaplarındaki yerini alıyor.

Kaynak: sciencedaily.com Everyone thought these helmets were Roman until scientists uncovered the truth

BilimBox Yorumu: Bu keşif, arkeoloji dünyasında metodolojik titizliğin ve teknolojik dönüşümün ne kadar hayati olduğunu gösteren muazzam bir örnek. Bir eseri sadece morfolojik, yani dış görünüş özelliklerine bakarak "Bu kesin Roma dönemidir" diye etiketlemenin bizi nasıl büyük bir anakronizm tuzağına düşürebileceğini açıkça görüyoruz. Eğer Alicante Üniversitesi araştırmacıları miğferlerin içindeki o mikroskobik kumaş liflerine Karbon-14 testi uygulamasa, Akdeniz’in Orta Çağ’daki o devasa lojistik ve askeri ticaret ağı hakkındaki bu eşsiz veriden mahrum kalacaktık. İşin daha heyecan verici kısmı ise askeri evrim teorisinde gizli; miğferlerin hiçbir sonraki tasarıma miras bırakmadan tarih sahnesinden silinmesi, askeri teknolojide de tıpkı biyolojideki gibi "başarısız olan ya da niş kalan mutasyonların" elendiğini gösteriyor. Cenova gibi kuzey İtalyan ticaret devlerinin, İspanya kıyılarındaki yerel milisleri korumak için seri üretim silah sattığı bu ağ, küreselleşmenin sandığımız gibi modern bir icat olmadığını, Orta Çağ Akdeniz'inde kılıç ve kalkan sesleri arasında çoktan kurulduğunu ispatlıyor.