Uzayda İki Bacağa Gerçekten İhtiyaç Var mı? İlk Engelli Astronot Açıkladı

Hızlı Erişim / İçindekiler

• Motosiklet Kazasından Alçak Dünya Yörüngesine Uzanan Hikaye
• Yerçekimsiz Ortamda Ampute Olmanın Beklenmedik Faydaları
• Uzay Aracı İçinde Protez Kullanımı ve Güvenlik Önlemleri

İnsanlığın evreni keşif süreci, bugüne kadar hep belirli fiziksel kalıplara sahip, kusursuz sağlık testlerinden geçmiş bireyler üzerinden yürütüldü. Ancak gelişen teknoloji ve değişen bakış açıları, bu katı kuralların esnemesini sağlıyor. Avrupa Uzay Ajansı (ESA) bünyesinde yürütülen çalışmalar, yakın gelecekte yörüngede ilk kez fiziksel engelli bir astronotun görev yapmasına kapı araladı. Eski bir paralimpik atlet ve cerrah olan John McFall, 19 yaşında geçirdiği bir motosiklet kazası sonucu sağ bacağını diz üstünden kaybetmesine rağmen, şimdilerde insanlı uzay uçuşlarının seyrini değiştirmeye hazırlanıyor. Ticari bir uzay istasyonu olan Haven-1 bünyesinde gerçekleştirilmesi planlanan bu tarihi misyon, yerçekimsiz ortamda insan bedeninin sınırlarını yeniden tanımlama potansiyeli taşıyor.

Motosiklet Kazasından Alçak Dünya Yörüngesine Uzanan Hikaye

John McFall, henüz genç bir delikanlıyken yaşadığı ağır kazanın ardından bir daha asla yürüyemeyeceğini düşünmüştü. Aradan geçen yirmi yılı aşkın sürede tıp eğitimi alarak genel cerrah oldu, paralimpik oyunlarda ülkesine madalyalar kazandırdı. Takvimler 2022 yılını gösterdiğinde ise ESA'nın engelli bireylerin yörüngede yaşayıp çalışabileceğini test eden özel programına seçildi. Yapılan yoğun fizibilite ve sağlık taramalarının ardından, gelecekteki görevler için tamamen onay alan ilk aday olmayı başardı. Son gelişmelere göre İngiltere hükümeti, McFall'un Vast şirketi tarafından inşa edilen özel uzay istasyonunda yaklaşık 30 gün geçirecek ilk mürettebat arasında yer alabileceğini duyurdu. Bu uçuş, sadece sembolik bir başarı olmanın ötesinde, uzay haberleri tarihinde yeni bir bilimsel araştırma dalgası başlatacak gibi duruyor.

Yerçekimsiz Ortamda Ampute Olmanın Beklenmedik Faydaları

Mikroyerçekimi, insan fizyolojisi üzerinde ciddi yan etkilere yol açar. Yeryüzünde alışık olduğumuz yerçekimi ortadan kalktığında, vücuttaki tüm sıvılar alt uzuvlardan yukarıya, yani göğüs ve kafatası bölgesine doğru hücum eder. Astronotların yaklaşık yüzde 75'inde görülen ve görme yetisini geçici olarak bozan nöro-oküler sendrom (SANS), bu sıvı kaymasının doğrudan bir sonucudur. McFall, sağ bacağının olmaması sebebiyle alt uzuv hacminin daha az olduğunu, bunun da kafatasına yönelecek sıvı miktarını azaltabileceğini öngörüyor. Yani teorik olarak, engeli sayesinde bu sendroma yakalanma riski diğer astronotlara kıyasla çok daha düşük olabilir.

Bunun yanı sıra, uzayda ağırlıksız kalan kemikler zamanla kalsiyum kaybederek zayıflar. Vücuttan idrar yoluyla atılan bu yüksek miktardaki kalsiyum, astronotlarda böbrek taşı oluşum riskini ciddi oranda artırır. McFall, başlangıçta daha az kemik kütlesine sahip olduğu için kanına ve idrarına karışacak kalsiyum oranının da az olacağını belirtiyor. Vücudun metabolik kapasitesi aynı kalırken, atılacak atık miktarının azalması böbrek taşı riskini minimuma indirebilir. Tabii ki tüm bu varsayımların kesinleşmesi için yörüngede kan, idrar örneklerinin alınması ve göz taramalarının yapılması gerekiyor. İki bacağın yokluğunun, uzay aracı içindeki günlük bakım veya kargo operasyonlarında bir dezavantaj yaratıp yaratmayacağı ise henüz tam bir muamma.

Uzay Aracı İçinde Protez Kullanımı ve Güvenlik Önlemleri

Görev boyunca McFall'un protez kullanıp kullanmayacağı konusu, mühendislerin üzerinde en çok kafa yorduğu detaylar arasında yer alıyor. Özellikle fırlatma anında veya acil bir tahliye durumunda, astronotun kendi imkanlarıyla araçtan uzaklaşabilmesi için protez takması zorunluluk olarak kabul ediliyor. Uzay istasyonunun içinde ise durum biraz daha esnek. Kısa süreli bu görevde sürekli protez donanımına ihtiyaç duyulmayabilir ancak McFall, bacağın güdük kısmına oturan soketi sürekli takacağını ifade ediyor. Geliştirilen "tak-çalıştır" mekanizmalı hızlı değiştirme adaptörü sayesinde, mekanik bacak parçası saniyeler içinde sökülüp takılabilecek.

Uzaya götürülecek protez parçaları sıfırdan tasarlanmadı; hepsi dünya genelinde ampute bireylerin kullandığı standart ticari ürünlerden seçildi. Fakat uzay istasyonunun katı güvenlik prosedürlerine uyması adına bazı küçük modifikasyonlar uygulandı. Olası bir sızıntıda zehirlenmeye yol açmaması için hidrolik sıvılar değiştirildi, kritik noktalar yanmaz bantlarla kaplandı. Ayrıca istasyon içindeki sabitleme raylarına ve kayışlarına ayak ucunun daha rahat tutunabilmesi için ergonomik bir ayak yapısı geliştirildi. Bu süreçte üretilen yeni soket ve hızlı değişim teknolojilerinin, gelecekte dünyadaki diğer ampute bireylerin günlük hayatta kullandığı protezlerin kalitesini artıracağı düşünülüyor.

Kaynak: livescience.com 'Is having two legs useful' in space?: Astronaut John McFall explains what life in orbit might be like for the first physically disabled person in space

BilimBox Yorumu: John McFall’un hikayesi, insanlığın evrene açılırken arkasında bıraktığı kalıpları ne kadar hızlı yıkabildiğinin muazzam bir kanıtı. Yıllarca sadece "kusursuz" organizmaların uzaya gidebileceğine dair bir dogma vardı. Oysa mikroyerçekimi dünyasında yürüme eylemi tamamen anlamsızlaşırken, üst vücut koordinasyonu ve zihinsel dayanıklılık ön plana çıkıyor. McFall’un bahsettiği sıvı kayması ve kalsiyum dengesi detayları ise tıp dünyası için tam bir ters köşe niteliğinde. Bazen yeryüzünde engel olarak görülen bir durumun, dünya dışı bir ekosistemde evrimsel bir avantaja dönüşebileceğini görüyoruz. Bu görev, protez teknolojisinde devrim yaratmanın yanı sıra, gelecekte ay tabanında kurulacak kolonilerde kimlerin çalışabileceğine dair vizyonumuzu da genişletecektir. Engelli bir bireyin Ay yüzeyinde yürümesi, insanlık tarihinin en kapsayıcı ve en güçlü mesajlarından biri olmaya adaydır.