Şapkana Dokunma, Kellemi Al! 17. Yüzyıl İngiltere’sinde Başlıklı İsyanın Anatomisi

Günümüzde şapka takmak basit bir stil tercihi olsa da, 400 yıl önce İngiltere'de bir şapkayı kafa çıkarmamak; krallara, mahkemelere ve kiliseye karşı yapılan en radikal siyasi eylemlerden biriydi. Cambridge University Press tarafından yayımlanan yeni bir çalışma, "şapka adabı"nın (hatiquette) toplumsal hiyerarşiyi nasıl belirlediğini ve bu aksesuarın neden paradan bile daha değerli görüldüğünü gün yüzüne çıkarıyor. O dönemde başı açık gezmek fakirlik veya delilikle eşdeğer tutulurken, şapkayı çıkarmayı reddetmek "ben seninle eşitim" demenin en görünür yoluydu.

Privy Council’e Saygı, Piskoposa İsyan: Şapkayla Gelen Protesto

1630 yılında bir yulaf üreticisinin yüksek kilise mahkemesinde sergilediği tavır, bu sessiz isyanın en çarpıcı örneklerinden biridir. Sanık, hakimlerin devlet konseyi üyesi olduğunu öğrendiğinde şapkasını çıkarıp saygı göstermiş, ancak piskopos olduklarını hatırladığında "Siz canavarın paçavralarısınız!" diyerek şapkasını geri takmıştır. İngiliz İç Savaşı sırasında bu eylem, Leveller ve Digger grupları tarafından otoriteyi tanımadıklarını göstermek için sıkça kullanıldı. Hatta Kral I. Charles, kendi davası sırasında şapkasını çıkarmayarak mahkemenin meşruiyetini reddetmiştir.

Sosyal Bir İdam: Başı Açık Kalma Korkusu

Tarihçi Bernard Capp, şapkanın sadece bir güç simgesi değil, aynı zamanda bir sosyal korunma kalkanı olduğunu vurguluyor. 1659'da Quakerlarla takılan oğlunu cezalandırmak isteyen bir baba, onun tüm şapkalarına el koyarak onu eve mahkum etmiştir; çünkü sokağa şapkasız çıkmak büyük bir utanç kaynağıydı. 18. yüzyıl mahkeme kayıtları ise hırsızlık kurbanlarının paralarını verdikten sonra hırsızlara "Lütfen şapkamı bırakın, eve çıplak kafayla gitmeyeyim" diye yalvardığını gösteriyor. Hem sosyal statü hem de sağlık (soğuktan korunma) nedenleriyle şapka, bir insanın onurunun son kalesiydi.

Gökhan Yalta'nın Profesyonel Yorumu

Tarihsel verileri bir sistem analisti gözüyle incelediğimizde, şapkanın o dönem için bir "protokol anahtarı" olduğunu görüyoruz. Bugün sosyal medyada birini "takibi bırakmak" veya "engellemek" neyse, 17. yüzyılda şapkayı takılı tutmak da otoriteyi sistem dışına itmekle aynı anlama geliyordu. İlginç olan, hırsızlık vakalarındaki tutum: İnsanlar likit varlıklarını (para) feda ederken, kimliklerini ve sosyal meşruiyetlerini (şapka) korumak için pazarlık yapıyorlar. Bu durum, toplumsal yazılımın (etiket kuralları) fiziksel ihtiyaçların önüne nasıl geçtiğinin muazzam bir kanıtı. Şapka o dönemde bir aksesuardan ziyade, bireyin kamusal alandaki "IP adresi" gibiydi; o olmadan sistem sizi tanımlayamıyor ya da "deli/yoksul" olarak işaretliyordu.

Kaynak: The Historical Journal (Cambridge University Press) / University of Warwick