Kraliçe Elisenda’nın Mezarından Çıkan Orta Çağ Gizemi

Hızlı Erişim / İçindekiler

• Pedralbes Manastırı ve Kraliçenin Son Sığınağı
• Mezarlardaki Şiddet: Bıçak Yaraları ve Hamile Bir Kadın
• Sade Bir Tabut, Altın İşlemeler ve Yaşlılık Belirtileri
• Gelecek Çalışmalar: DNA Analizleri Ne Söyleyecek?

Barselona'daki 14. yüzyıldan kalma Pedralbes Manastırı'nda yürütülen kazı çalışmaları, Katalan tarihinin en güçlü figürlerinden biri olan Aragon Kraliçesi Elisenda de Montcada’nın istirahatgahına ışık tutarken, yan odalardan gelen korkunç bulgularla bilim dünyasını sarstı. Kuruluşunun 700. yılı anısına açılan sekiz tarihi mezar, başlangıçta sadece asil rahibelerin ve kraliçenin yaşam koşullarını anlamak amacıyla inceleniyordu. Fakat uzmanlar, kapalı kapıların arkasında tam 25 kişiye ait iskelet kalıntılarıyla karşılaştı. İşin rengini değiştiren ise, bu kalıntıların bir kısmında tespit edilen ölümcül bıçak darbeleri ve açıklanamayan trajediler oldu.

Pedralbes Manastırı ve Kraliçenin Son Sığınağı

Kraliçe Elisenda, 1322 yılında Aragon ve Valencia Kralı II. James (Adil James) ile evlendiğinde henüz 30 yaşındaydı. Kralın ölümcül bir hastalığa yakalandığı günlerde, dindar ve nüfuzlu bir kadın olan Elisenda, Barselona'da "Yoksul Clares" tarikatına bağlı kapalı bir rahibe topluluğu için Santa Maria Pedralbes Kraliyet Manastırı'nı kurdurdu. Eşinin 1327'deki vefatından sonra siyasi ihtişamı bir kenara bırakan kraliçe, manastırın hemen yanına inşa edilen küçük bir sarayda yaşamını sürdürdü ve 1364 yılındaki ölümüne dek buradaki manevi topluluğun hamiliğini üstlendi. Barselona Kültür Enstitüsü tarafından yapılan açıklamaya göre, kraliçenin mezarının mimari yapısı bile onun bu çift yönlü karakterini yansıtıyor. Kilise ile manastır avlusu arasında ikiye bölünmüş bir alanda yer alan mezar, Elisenda’yı hem güçlü bir hükümdar hem de günahlarından arınmak isteyen mütevazı bir derviş olarak sembolize edecek şekilde tasarlanmış.

Mezarlardaki Şiddet: Bıçak Yaraları ve Hamile Bir Kadın

Antropolojik incelemeler derinleştikçe, asil rahibelerin huzur dolu yuvası olarak bilinen manastırın altından adeta bir Orta Çağ suç mahalli çıktı. İlk baş rahibe Sobirana Olzet’in iskeletini inceleyen uzmanlar, kadının yüz kemiklerinde tam ölüm anında ya da ölümden hemen önce kesici bir aletle (muhtemelen bir bıçakla) verilmiş ağır bir travmanın izlerini buldu. Şok dalgası bununla da sınırlı kalmadı. Asil şövalye Artau de Foces’e ait olduğu düşünülen mezardan hiçbir erkek kemiği çıkmadı; onun yerine iki yetişkin kadın ve üç çocuğun iskeletleri bulundu. Kadınlardan birinin saç örgüsü, kafatasına yapışmış halde günümüze kadar ulaştı. En büyük gizem ise kraliçenin yeğeni ve ikinci baş rahibe Francesca Saportella’nın mezarında gizliydi. Farklı dönemlerde gömülmüş en az dokuz kişiye ev sahipliği yapan bu odada, dördü de açıkça bıçaklanarak öldürülmüş dört erkek kafatası ile doğum kanalında henüz 20-23 haftalık fetüsüyle can vermiş, vücudu kısmen mumyalanmış bir kadının gövdesi bulundu. Dini bir sığınakta bu denli ağır şiddet izleri taşıyan cesetlerin bulunması, Katalan toplumunun o dönemki iç çatışmalarına dair ezber bozan bir arkeoloji haberi olarak kayıtlara geçti.

Sade Bir Tabut, Altın İşlemeler ve Yaşlılık Belirtileri

Kraliçe Elisenda’nın bizzat kendisine ait olan ahşap kutu açıldığında, tarihsel belgelerin doğruluğu bir kez daha kanıtlandı. İskelet üzerinde yapılan ilk incelemeler, kraliçenin öldüğünde yaklaşık 70 yaşında olduğunu ve ileri yaşla bağdaştırılan ciddi osteoartrit (kireçlenme) hastalıgından muzdarip olduğunu gösterdi. Yaşamının son yıllarını rahibe kıyafetleri içinde, oldukça sade bir yaşam tarzıyla geçiren kraliçenin mezarında, her ne kadar düz bir manastır giysisiyle gömülmüş olsa da, alt düzey rahibelerden ayrılan asalet nişaneleri de vardı. Kemiklerin yanında altın işlemeli ipek bir kumaşın kalıntıları ile cenaze töreninde kullanılan biberiye ve mersin gibi aromatik otların izlerine rastlandı. Yüksek statülü kadınların yaşlandıklarında bu manastıra sığındıkları ve dönemin elit tabakasını oluşturdukları antropolojik verilerle de kesinleşti.

Gelecek Çalışmalar: DNA Analizleri Ne Söyleyecek?

Şu ana kadar kraliçenin genomunun yalnızca yüzde 6'lık bir kısmı dizilenebildi. Araştırma ekibi, mezarlardan çıkarılan kemik ve diş örneklerinden elde edilecek antik DNA verileri sayesinde, yan yana gömülen bu insanların aralarındaki aile bağlarını, biyolojik kimliklerini ve o dönem maruz kaldıkları patojenleri (hastalık yapıcı mikroorganizmaları) netleştirmeyi hedefliyor. Manastır mezarlığından çıkarılan ve aralarında Orta Çağ nota kağıtlarının da bulunduğu parşömenler ile tekstil kalıntıları şu an koruma altında inceleniyor. Uzmanlar, kemiklerin, bitki kalıntılarının ve yazılı belgelerin arkeolojik analizlerinden elde edilecek kesin sonuçların 2027 yılının ortalarında tamamlanacağını belirtiyor. Bu tarihten sonra, Barselona'nın göbeğinde saklı kalan bu kanlı sırların ve manastır duvarları arkasındaki gerçek yaşam mücadelelerinin tam bir tarihsel yoruma kavuşması bekleniyor.

Kaynak: livescience.com Skeletal remains of Queen Elisenda, one of the most powerful rulers in medieval Europe, unearthed in Barcelona — along with several others who bore unexplained stab wounds

BilimBox Yorumu: Barselona'da yapılan bu keşif, Orta Çağ Avrupası'nda din ve manastır hayatının sanıldığı gibi izole, steril ve sadece dualardan ibaret bir sığınak olmadığını gözler önüne seriyor. Bir kraliçenin kutsal vasiyetiyle yükselen duvarların arkasından, bıçak darbeleriyle infaz edilmiş erkeklerin ve karnında bebeğiyle can veren bir kadının çıkması, dönemin aristokratik güç savaşlarının, aile içi infazların ya da belki de büyük bir siyasi komplonun manastırın kutsallığına gizlendiğini düşündürüyor. Genetik analizlerin tamamlanmasıyla birlikte sadece kimlikler açığa çıkmayacak, aynı zamanda Orta Çağ Katalonyası'nın elit tabakasının karanlıkta kalmış suç ve güç ilişkileri de aydınlanacak. Bilim dünyası, kemiklerin fısıldayacağı bu hikayeyle tarihin tozlu sayfalarını yeniden yazabilir.