800 Yıllık Sarılan İskeletlerin Sırrı Çözüldü

Polonya’da bir katedralin yakınında bulunan ve yıllardır gizemini koruyan iki “sarılmış iskelet”, yapılan yeni DNA analizleriyle yeniden gündeme geldi. Yaklaşık 800 yıl önce aynı mezara gömülen iki kişinin kadın olduğu ve aralarında biyolojik bir akrabalık bulunmadığı ortaya çıktı. Orta Çağ Avrupa’sına dair alışılmış kalıpları zorlayan bu keşif, yalnızca bir mezar araştırması değil; dönemin sosyal ilişkilerine, cenaze ritüellerine ve insan bağlarına dair yeni sorular doğuran önemli bir çalışma olarak değerlendiriliyor.

İskeletler, Polonya’nın Opole kentindeki 13. yüzyıldan kalma Kutsal Haç’ın Yüceltilmesi Katedrali’nde yürütülen kazılar sırasında bulundu. Araştırmacılar mezarın düzenine baktıklarında ilk anda sıra dışı bir tabloyla karşılaştı. Kadınlardan biri dönemin klasik Hristiyan gömü geleneğine uygun şekilde sırtüstü yatırılmıştı. Diğer kadın ise yan dönmüş haldeydi ve kolunu diğer kişinin başının altına yerleştirmiş gibiydi. Bu görüntü, sanki birbirlerine sarılarak gömülmüşler hissi veriyordu.

Orta Çağ’da çift mezarlar genellikle evli kadın ve erkeklere ait kabul edildiği için ilk değerlendirmelerde benzer bir yorum yapıldı. Ancak araştırmacılar yalnızca kemik yapısına veya mezar pozisyonuna güvenmenin yanıltıcı olabileceğini düşündü. Bunun üzerine antik DNA analizi yapıldı. Kemiklerden elde edilen genetik parçalar laboratuvar ortamında yeniden bir araya getirildi ve iki kişinin de kadın olduğu doğrulandı.

Orta Çağ Avrupa’sında Ender Görülen Bir Mezar

Araştırmacılara göre bu mezar, Polonya’da genetik olarak doğrulanmış ilk aynı cinsiyete ait Orta Çağ çift mezarı olabilir. Üstelik kadınların kardeş, anne-kız ya da yakın akraba olmadıkları da belirlendi. Bu durum mezarı daha da ilginç hale getirdi. Çünkü dönemin dini ve hukuki yapısı düşünüldüğünde, iki kadının bu şekilde yan yana ve oldukça saygın bir alana gömülmesi dikkat çekici bir ayrıntı olarak öne çıkıyor.

Mezarın bulunduğu yer de araştırmanın önemli noktalarından biri oldu. Kadınlar, katedral duvarına yakın özel bir bölgeye gömülmüştü. Bu alan genellikle toplumda saygın kabul edilen kişilere ayrılıyordu. Araştırmacılar, eğer bu iki kadın toplum tarafından dışlanan bireyler olarak görülseydi, böyle bir noktaya defnedilmelerinin zor olacağını düşünüyor.

Bu nedenle çalışma, geçmiş toplumların insan ilişkilerine dair katı varsayımların yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Çünkü tarih boyunca insanlar yalnızca kan bağıyla değil; ortak yaşam, dini aidiyet, ekonomik dayanışma veya duygusal yakınlık üzerinden de güçlü ilişkiler kurdu. Araştırmada geçen “kurgusal akrabalık” kavramı tam da bunu anlatıyor. Yani biyolojik bağ bulunmasa bile toplum tarafından aile benzeri kabul edilen ilişkiler söz konusu olabiliyordu.

Uzmanlar, bu iki kadının sevgili, yakın dost, dini topluluk üyesi ya da birlikte yaşayan kişiler olup olmadığını kesin olarak belirleyemiyor. Ancak mezarın düzeni, aynı anda gömülmüş olmaları ve birbirlerine yakın konumları, aralarında sıradan olmayan bir bağ bulunduğunu düşündürüyor.

DNA Teknolojisi Geçmişin Kapılarını Açıyor

Son yıllarda antik DNA teknolojilerindeki gelişmeler, Arkeoloji alanında büyük değişim yarattı. Eskiden yalnızca kemik yapısına bakılarak yapılan yorumlar artık genetik verilerle destekleniyor. Bu durum hem hatalı sınıflandırmaları azaltıyor hem de geçmiş toplumların çok daha ayrıntılı biçimde anlaşılmasını sağlıyor.

Bu çalışmada da araştırmacılar kemiklerden alınan DNA parçalarını modern yöntemlerle analiz etti. Bilim insanlarından Joanna Romeyer-Dherbey, süreci parçalanmış bir kitabı yeniden oluşturmaya benzetiyor. Çünkü yüzyıllar boyunca bozulan genetik materyali bir araya getirmek son derece karmaşık bir işlem gerektiriyor.

Kazı alanında yalnızca bu mezar bulunmadı. Bölgede madeni paralar, seramik parçaları, hayvan kemikleri ve çeşitli takılar da ortaya çıkarıldı. Tüm bu materyaller, Orta Çağ Opole kentindeki günlük yaşamı anlamak açısından önemli veriler sunuyor. Araştırmacılar ilerleyen süreçte bölgede bulunan diğer mezarları da genetik incelemeye tabi tutmayı planlıyor.

Eğer benzer mezarlar başka bölgelerde de bulunursa, tarih kitaplarında pek yer almayan sosyal ilişkiler hakkında çok daha kapsamlı sonuçlara ulaşılabilir. Özellikle Orta Çağ Avrupa’sının sanıldığından daha karmaşık insan ilişkilerine sahip olduğu düşüncesi güç kazanabilir.

Bu keşif aynı zamanda geçmişe modern bakış açısıyla yaklaşmanın risklerini de gösteriyor. Günümüz kavramlarını doğrudan geçmiş toplumlara uygulamak çoğu zaman yanıltıcı olabiliyor. Araştırmacılar bu nedenle mezarın romantik bir ilişkiyi temsil ettiğini kesin biçimde söylemekten kaçınıyor. Ancak yine de iki kadının birlikte gömülmüş olması, dönemin cenaze kültürü açısından sıra dışı ve önemli bir durum olarak kabul ediliyor.

Orta Çağ insanlarının yaşam biçimleri, ilişkileri ve sosyal bağları hakkındaki bilgilerimizin hala eksik olduğu düşünülürse, bu tür keşiflerin önemi daha iyi anlaşılıyor. Her yeni DNA analizi, geçmişin sessiz kalmış hikayelerini biraz daha görünür hale getiriyor.

Kaynak: livescience.com - 800-year-old 'hugging skeletons' are genetically confirmed as Poland's only medieval same-sex double burial

Gökhan Yalta'nın Yorumu: Bu haberin en dikkat çekici tarafı, geçmişe dair ne kadar sınırlı düşündüğümüzü bize yeniden göstermesi. Tarihi çoğu zaman düz çizgiler halinde anlatıyoruz. Sanki geçmiş toplumlarda herkes aynı şekilde yaşıyor, aynı ilişkileri kuruyor ve aynı sosyal kurallara göre hareket ediyormuş gibi davranıyoruz. Oysa insan doğası hiçbir dönemde bu kadar basit olmadı. Bu mezar bana göre yalnızca iki iskeletin hikayesi değil; aynı zamanda unutulmuş insan bağlarının sessiz bir tanıklığı. Burada önemli olan şey sadece iki kadının yan yana gömülmesi değil, onların toplum içinde belirli bir saygınlığa sahip bir noktaya defnedilmiş olması. Bu ayrıntı, Orta Çağ toplumlarının bugünden bakıldığında düşündüğümüz kadar tek boyutlu olmadığını hissettiriyor. Ayrıca DNA teknolojisinin geldiği nokta gerçekten etkileyici. Bundan 20-30 yıl önce bu mezar büyük ihtimalle sıradan bir çift mezar olarak kayıtlara geçecekti. Şimdi ise genetik analizler sayesinde yüzlerce yıllık bir hikayenin yönü tamamen değişiyor. Önümüzdeki yıllarda antik DNA araştırmaları arttıkça tarih kitaplarında kesin kabul edilen birçok bilginin yeniden tartışılacağını düşünüyorum. Belki de geçmiş toplumlar hakkında en büyük hatamız, onları yeterince insan gibi görmemek oldu.