İnka Çocuk Kurbanlarının Sırrı Çözülüyor

Hızlı Erişim / İçindekiler

• Llullaillaco Çocukları Kimdi?
• Bitki Kalıntıları Tarihi Nasıl Netleştirdi?
• İnka İmparatorluğu ile Bağlantı Nedir?
• Bu Kurban Töreni Neden Yapılmış Olabilir?

1999 yılında Arjantin ile Şili sınırına yakın Llullaillaco Yanardağı'nın zirvesine yakın bir noktada yapılan keşif, modern arkeolojinin en çarpıcı buluntularından biri olarak kayıtlara geçti. Deniz seviyesinden yaklaşık 6.700 metre yükseklikte bulunan üç İnka çocuğunun mumyalanmış bedenleri, olağanüstü korunmuş durumdaydı. Soğuk, kuru hava ve aşırı rakım sayesinde yüzlerce yıl önce yaşamlarını yitiren bu çocuklar, sanki kısa süre önce uykuya dalmış gibi görünüyordu.

Aradan geçen yıllarda yapılan analizler, çocukların ölümden önceki son dönemlerine dair oldukça ayrıntılı bilgiler ortaya çıkardı. Daha kaliteli yiyeceklerle beslendikleri, alkol tükettikleri ve koka yaprakları kullandıkları anlaşıldı. Ardından İnka dünyasında kutsal kabul edilen dağlardan birinin zirvesine çıkarılmış ve burada kaderlerine terk edilmişlerdi.

Ancak araştırmacıların uzun süredir yanıtını aradığı önemli bir soru vardı: Bu çocuklar tam olarak ne zaman kurban edilmişti? Tarihin netleşmesi, olayın İnka İmparatorluğu'nun hangi siyasi dönemine denk geldiğini anlamak açısından kritik öneme sahipti. Yeni bir çalışma, bu soruya beklenmedik bir kaynaktan cevap vermeye çalıştı. Mumyaların kendisi yerine mezara bırakılan bitki kalıntıları incelendi.

Llullaillaco Çocukları Kimdi?

Keşfedilen üç mumya bir ergen kız ile yaklaşık yedi yaşlarında bir kız ve bir erkek çocuğundan oluşuyordu. Araştırmacılar özellikle ergen kızın diğerlerinden farklı bir konuma sahip olduğunu düşünüyor. "Llullaillaco Bakiresi" veya İspanyolca adıyla "La Doncella" olarak bilinen bu genç kızın, törenin merkezindeki kişi olduğu değerlendiriliyor.

Mezarda bulunan zengin adaklar bu görüşü destekliyor. Mısır, manyok ve koka yaprakları gibi çeşitli sunuların büyük bölümü genç kızın yanında yer alıyordu. Diğer iki çocuğun ise ona eşlik eden törensel figürler olduğu düşünülüyor.

İnka toplumunda çocuk kurban etme ritüelleri "Capacocha" adı verilen dinsel törenlerin bir parçasıydı. Bu törenler sıradan olaylar için düzenlenmiyordu. Büyük siyasi değişimler, doğal afetler, hükümdarların ölümü ya da imparatorluk açısından önemli kabul edilen gelişmeler sırasında uygulanıyordu.

Bugün bile arkeoloji haberleri içerisinde Llullaillaco çocukları kadar dikkat çeken çok az keşif bulunuyor. Çünkü bu mumyalar yalnızca fiziksel olarak değil, taşıdıkları tarihsel bilgiler bakımından da eşsiz kabul ediliyor.

Bitki Kalıntıları Tarihi Nasıl Netleştirdi?

Daha önce yapılan radyokarbon analizleri, çocukların ölüm tarihini 1430 ile 1520 yılları arasına yerleştirmişti. Bu sonuç faydalı olsa da yaklaşık doksan yıllık geniş bir zaman aralığı bırakıyordu. Böyle bir belirsizlik, olayı belirli siyasi gelişmelerle ilişkilendirmeyi zorlaştırıyordu.

Yeni araştırmada bilim insanları farklı bir yöntem izledi. Mumyaların saç telleri yerine mezarda bulunan bitki kalıntılarını analiz ettiler. Özellikle mısır, manyok ve koka yapraklarına ait örnekler radyokarbon tarihleme yöntemiyle yeniden incelendi.

Sonuçlar oldukça dikkat çekiciydi. Araştırmacılar çocukların ölüm tarihini 1462 ile 1507 yılları arasına kadar daraltmayı başardı. İstatistiksel olarak en güçlü ihtimal ise yaklaşık 1499 yılına işaret ediyor.

Bu tarih, İnka tarihinin oldukça kritik bir dönemine denk geliyor. Çünkü imparatorluk o yıllarda hem en geniş sınırlarına ulaşıyor hem de yeni fethedilen bölgelerde otoritesini güçlendirmeye çalışıyordu.

Çalışmanın en önemli katkısı da burada ortaya çıkıyor. İlk kez Llullaillaco kurbanlarının belirli bir tarihsel bağlam içerisine yerleştirilebilmesi mümkün hale geliyor.

İnka İmparatorluğu ile Bağlantı Nedir?

Araştırmacıların dikkat çektiği isim, İnka İmparatorluğu'nun son büyük hükümdarlarından biri olan Huayna Capac. Yaklaşık 1493 yılında tahta çıkan hükümdar, imparatorluğu tarihte ulaştığı en geniş sınırlara taşıdı.

Babası Tupac Inca'nın başlattığı genişleme hareketi onun döneminde hız kazandı. Güneyde Şili'ye kadar uzanan topraklar korunurken kuzeyde bugünkü Ekvador ve Kolombiya bölgelerine doğru ilerleme sağlandı.

1499 yılına gelindiğinde Llullaillaco çevresindeki bölge henüz kısa süre önce İnka yönetimine katılmış durumdaydı. Bu ayrıntı, kurban töreninin siyasi anlam taşıyabileceği ihtimalini güçlendiriyor.

İmparatorluk büyüdükçe farklı etnik gruplar ve kültürler aynı yönetim altında toplanıyordu. Böylesine geniş bir coğrafyada merkezi otoriteyi korumak kolay değildi. Bu nedenle dini ritüeller yalnızca inanç sistemiyle ilgili değil, aynı zamanda devlet yönetiminin araçlarından biri olarak da değerlendiriliyordu.

Sömürge dönemine ait bazı kronikler de Huayna Capac'ın güney bölgelerine yaptığı seyahatlerden ve tanrılara sunulan çocuk kurbanlarından söz ediyor. Bu kayıtlar doğrudan Llullaillaco olayıyla ilişkilendirilemiyor olsa da tarihsel tabloyu anlamaya yardımcı oluyor.

Bu Kurban Töreni Neden Yapılmış Olabilir?

Araştırmacılar kesin sonuçlara ulaşmış değil. Ancak mevcut veriler birkaç güçlü ihtimali öne çıkarıyor. Bunlardan ilki, kurban töreninin yeni fethedilen bölgelerde İnka varlığını sembolik olarak pekiştirmek amacıyla düzenlenmiş olması.

İkinci ihtimal ise önemli bir siyasi olayın anısını yaşatmak veya tanrılara teşekkür etmek amacıyla gerçekleştirilmiş olması. İnka inanç sisteminde dağlar kutsal kabul ediliyordu ve yüksek zirveler tanrılarla iletişim kurulan özel alanlar olarak görülüyordu.

Bir başka yorum da törenin kozmik düzeni koruma amacı taşıdığı yönünde. Avrupalıların Amerika kıtasına ulaşmasından hemen önceki yıllar, bölgede çeşitli siyasi ve toplumsal değişimlerin yaşandığı bir dönemdi. İnka yöneticileri bu tür ritüellerle ilahi dengeyi sürdürmeye çalışmış olabilir.

Her ne kadar üç çocuğun ölümünün ardındaki gerçek neden tam olarak bilinemese de yeni tarihlendirme çalışması olayın rastgele bir kurban töreni olmadığını düşündürüyor. Aksine, dönemin siyasi atmosferiyle yakından bağlantılı, devlet destekli büyük bir ritüelin parçası olması daha olası görünüyor.

Beş yüzyıldan uzun süre önce donmuş bir dağın zirvesinde sona eren üç çocuk hayatı, bugün İnka İmparatorluğu'nun nasıl yönetildiğine ve gücünü nasıl meşrulaştırdığına dair yeni ipuçları vermeye devam ediyor.

Kaynak: livescience.com Famous child mummies in Andes may belong to kids who were sacrificed to 'ritually anchor' the Inca's presence as their empire expanded

BilimBox Yorumu: Arkeoloji çoğu zaman eski eserler ve tarihler üzerinden anlatılır; ancak bazı keşifler doğrudan insan hikâyelerine dokunur. Llullaillaco çocukları da bunlardan biri. Bu olay yalnızca bir kurban ritüelinin tarihini belirlemekten ibaret değil. Aynı zamanda büyük imparatorlukların gücü nasıl kullandığını, dini inançların siyasi otoriteyle nasıl iç içe geçtiğini ve bireylerin devlet mekanizması içindeki yerini anlamaya yardımcı oluyor. Araştırmanın dikkat çekici yönlerinden biri de mezardaki bitki kalıntılarının tarihin sessiz tanıkları haline gelmesi. Yıllarca göz önünde duran birkaç tohum ve yaprak, bugün yüzlerce yıl önce yaşanan olayları daha net okumamızı sağlıyor. Gelecekte benzer yöntemlerin diğer İnka kurban alanlarında uygulanması, imparatorluğun farklı bölgelerinde aynı ritüellerin hangi amaçlarla kullanıldığını ortaya çıkarabilir. Belki de bu çocukların hikâyesi, İnka dünyasının siyasi yapısına dair şimdiye kadar kurduğumuz bazı varsayımları yeniden gözden geçirmemize neden olacak.