Orta Çağ’da Estetik Kaygısı: İskoçya’nın 500 Yıllık İlk Altın Diş Köprüsü Gün Yüzüne Çıkarıldı

İskoçya'nın Aberdeen kentindeki bir Orta Çağ kilisesinde yürütülen kazılar, ülkenin bilinen en eski diş köprüsü kullanımını ortaya çıkardı. Yaklaşık 500 yıl öncesine ait olan bu düzenek, kaybedilen bir dişin yarattığı boşluğu doldurmak amacıyla iki dişin etrafına sarılmış 20 ayar altın bir telden oluşuyor.

Kuyumcu Eliyle Yapılan Diş Tedavisi

St. Nicholas East Kirk kazılarında bulunan alt çene kemiği üzerinde yapılan incelemeler, düzeneğin muhtemelen bir kuyumcu tarafından yerleştirildiğini gösteriyor. "Ligatür" adı verilen bu altın tel, sağ yan kesici diş ile sol orta kesici dişi birbirine bağlayarak, eksik olan sağ orta kesici dişin yerine ya orijinal dişi ya da protez bir kopyayı sabitliyordu. Araştırmacılar, diş hekimliğinin 19. yüzyıla kadar profesyonel bir meslek olmadığını; bu tür işlemleri o dönemde berberlerin, şifacıların ve mücevher ustalarının gerçekleştirdiğini belirtiyor.

Estetik ve Sosyal Statü Göstergesi

Bulunan çene kemiği, sahibinin diş eti çekilmesi, plak birikimi ve çürükler gibi ciddi ağız sağlığı sorunları yaşadığını kanıtlıyor. Ancak altın tel kullanımı, çiğneme fonksiyonundan ziyade dış görünüşe verilen önemi simgeliyor. O dönemde fiziksel görünümün ahlaki karakterle ilişkilendirilmesi, varlıklı bireylerin bu tür ağrılı ve maliyetli işlemlere başvurmasına neden oluyordu. Aberdeen Üniversitesi'nden biyoarkeolog Rebecca Crozier, telin zamanla kemiğe sürtünerek aşındırma yaptığını, bu durumun kişide belirgin bir rahatsızlık yaratmış olması gerektiğini ifade ediyor.

Gökhan Yalta'nın Profesyonel Yorumu

Bu keşif, teknolojik imkanların kısıtlı olduğu bir dönemde bile insanın estetik ve fonksiyonel sorunlara karşı geliştirdiği mühendislik zekasını gösteriyor. Altının biyouyumlu bir metal olarak o dönemde "diş hekimi" yerine bir "kuyumcu" tarafından işlenmesi, zanaatın tıp tarihindeki yerini vurguluyor. 500 yıl önce yapılan bu manuel müdahale, günümüzün implant ve zirkonyum teknolojilerine giden yolun ne kadar sancılı ama kararlı bir süreç olduğunu kanıtlar nitelikte.

Kaynak: J.M. Dittmar, R. Crozier, et al., "Restorative dentistry in Early Modern Scotland: archaeological evidence of the use of a gold ligature," British Dental Journal, 2026.